تعطیل کاری و نحوه محاسبه آن | ماده 62 و 63 قانون کار

تعطیل کاری یکی از مهم‌ترین موضوعات در محاسبه حقوق و دستمزد کارکنان است. بسیاری از افراد درباره نحوه محاسبه دستمزد در روزهای تعطیل، ضریب تعطیل کاری و تفاوت آن با جمعه کاری و اضافه کاری سوال دارند. آشنایی با قوانین کار در تعطیلات، از بروز اشتباه در محاسبات حقوق و اختلافات بین کارگر و کارفرما جلوگیری می‌کند.

مبنای محاسبه تعطیل کاری در قانون کار، ماده 62 قانون کار و ماده 63 قانون کار است. این مواد مشخص می‌کنند که کدام روزها تعطیل با مزد محسوب می‌شوند و در چه شرایطی کار در روز تعطیل مستحق دریافت فوق‌العاده خواهد بود. به همین دلیل، آشنایی با مفاد این مواد برای مسئولان حقوق و دستمزد و مدیران منابع انسانی اهمیت زیادی دارد.

در این مقاله ابتدا مفهوم تعطیل کاری را بررسی می‌کنیم. سپس به توضیح ماده 62 قانون کار و ماده 63 قانون کار می‌پردازیم. در ادامه نیز نحوه محاسبه تعطیل کاری، فرمول‌های مربوط، تفاوت آن با جمعه کاری و اضافه کاری و مثال‌های کاربردی ارائه خواهیم داد.

اگر برای مطالعه مقاله فرصت کافی ندارید از لینک زیر خلاصه موارد مهم تعطیل کاری را ببینید.

دانلود رایگان پاورپوینت تعطیل کاری

 منظور از تعطیل کاری چیست؟

تعطیل‌کاری را به این صورت می‌توان تعریف کرد:

در روزهای تعطیل رسمی، کارگر باید بدون نیاز به حضور در کار دستمزد، بیمه و مزایا دریافت کند و اگر در روز تعطیل رسمی کار کند و به جای آن روز دیگری تعطیل نباشد ساعات کاری که اضافه بر ساعات کاری تعیین شده است، به عنوان اضافه کاری برای او محاسبه می‌شود.

ماده 62 و 63 قانون کار به موضوع تعطیل‌کاری می‌پردازند. 

تفسیر ماده 62 قانون کار و تبصره ها به زبان ساده

ماده 62 قانون کار، تعطیلی هفتگی کارگران را مشخص کرده است. مطابق این ماده، روز جمعه تعطیل هفتگی کارگران محسوب می‌شود و کارفرما موظف است بدون نیاز به حضور کارگر، مزد این روز را پرداخت کند. اگر به دلیل نوع فعالیت، کارگر در روز جمعه مشغول به کار شود، علاوه بر دریافت فوق‌العاده جمعه کاری، باید یک روز دیگر از هفته به‌عنوان تعطیل جایگزین برای او در نظر بگیرند. همچنین تبصره‌های این ماده نحوه پرداخت مزد در کارگاه‌هایی با کمتر از شش روز کاری یا پنج روز کاری در هفته را مشخص کرده‌اند.

ماده 63 قانون کار چه موضوعی را بیان می‌کند؟

ماده 63 قانون کار به تعطیلات رسمی کارگران اختصاص دارد. بر اساس این ماده، تمام تعطیلات رسمی که در تقویم کشور نیز وجود دارد بعلاوه روز 11 اردیبهشت (روز جهانی کارگر)، تعطیلی با مزد برای کارگران محسوب می‌شوند. بنابراین اگر کارگری در این روزها به درخواست کارفرما مشغول کار شود، نحوه پرداخت حقوق او مطابق مقررات تعطیل کاری و سایر مواد قانون کار انجام خواهد شد.

ماده 62 و 63 قانون کار درباره تعطیل کاری

مقررات مربوط به تعطیل کاری در قانون کار، بیشتر بر پایه ماده 62 قانون کار و ماده 63 قانون کار تنظیم شده است. این دو ماده مشخص می‌کنند که کدام روزها تعطیل با مزد هستند و در چه شرایطی کارگر می‌تواند در روز تعطیل مشغول به کار شود.

آشنایی با مفاد این مواد قانونی، هم برای کارفرمایان و هم برای حسابداران و مسئولان حقوق و دستمزد ضروری است.

جدول زیر، مهم‌ترین نکات ماده 62 قانون کار و ماده 63 قانون کار را به‌صورت خلاصه نشان می‌دهد.

جدول ماده 62 و 63 قانون کار

ضریب تعطیل کاری چیست؟

بابت تعطیل‌کاری، مزدی بیشتر از روزهای عادی به کارگر پرداخت می‌شود. در واقع یک ضریب خاص از حقوق را به مبلغ مزد اضافه می‌کنند که به آن ضریب تعطیل‌کاری گویند. این ضریب را به خاطر این در نظر گرفتند که کارگر برای کمک به کسب و کاری که در آن شاغل است از روز تعطیل رسمی خود چشم پوشی کرده است. مزدی که به کارگران بابت کار در روزهای تعطیل پرداخت می‌شود، 40% بیشتر از مزد روزهای عادی است. به عنوان مثال اگر مزد کارگر به‌ازای هر روز 100 هزار تومان است، در صورتیکه در روز جمعه کار کند باید 140 هزار تومان از طرف کارفرما به او پرداخت شود.

تعطیل‌کاری روز جمعه

بر اساس قانون کار روز جمعه را به عنوان تعطیل هفتگی در نظر گرفتند و اگر کارگری بنا به دلایلی مجبور به انجام کار در روز جمعه باشد، برای او فوق العاده جمعه کاری محاسبه می‌شود که این جمعه کاری برابر با 40٪ ساعات کاری عادی به حساب می آید. علاوه بر این یک روز دیگر از هفته را باید به‌عنوان روز تعطیل مستمر در نظر بگیرند. طبق قانون کار ایران هر کارگر حق دارد که حداقل یک روز در هفته تعطیل باشد.

نحوه محاسبه جمعه کاری

با توجه به این که روز جمعه تنها روز تعطیلی هفتگی کارگران است، برای اشتغال به کار در این روز قوانینی داریم؛ بر این اساس نرخ محاسبه دستمزد در روز جمعه یا به عبارتی جمعه کاری دو حالت دارد:

الف-جمعه کاری با تعطیل شدن در روز دیگر

ب-جمعه کاری بدون تعطیلی در روز دیگر

نحوه محاسبه تعطیل کاری با فرمول

روش محاسبه تعطیل‌کاری با محاسبه اضافه کاری یکسان است.

دستمزد هر ساعت کار در روز تعطیل، 40% اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی محاسبه می‌شود:

بنابراین

نرخ هر ساعت تعطیل‌کاری سال 1404 

661,544 = 1.4 * (7.33 ÷ 3,463,656)

نرخ هر ساعت تعطیل‌کاری در سال 1405

1,058,471= 1.4 * (7.33 ÷ 5,541,850)

پس از محاسبه تعطیل کاری، مبلغ آن در فیش حقوقی درج می‌شود و هنگام تهیه سند حسابداری حقوق نیز باید در کنار سایر مزایای پرداختی ثبت شود.

فرمول اضافه کاری

دستمزد ماهیانه اضافه‌کاری = تعداد ساعات اضافه‌کاری در ماه * 140% * (7.33 / دستمزد روزانه)

تعطیل‌کاری روز 11 اردیبهشت‌

بر اساس ماده 62 و 63 قانون کار، تعطیلات رسمی کارگران عبارت است از:

- جمعه؛

- تعطیلات رسمی که در تقویم کشور نیز ذکر می‌شود؛

- روز جهانی کارگر (11 اردیبهشت).

بنابراین اشتغال به کار کارگران در روز کارگر، تعطیل‌کاری محسوب می‌شود و فرقی ندارد که کارفرما او را در روز دیگر تعطیل نماید یا خیر.

 آیا کارفرما می‌تواند کارگر را مجبور به تعطیل کاری کند؟

خیر. کارفرما نمی‌تواند بدون رعایت مقررات قانون کار، کارگر را مجبور به تعطیل کاری کند. بر اساس ماده 62 قانون کار، هر کارگر باید از تعطیل هفتگی برخوردار باشد. اگر کارگر در روز جمعه مشغول به کار شود، باید علاوه بر فوق‌العاده جمعه کاری، یک روز تعطیل جایگزین نیز برای او در نظر گرفته شود.

همچنین ماده 63 قانون کار، تعطیلات رسمی کشور و روز 11 اردیبهشت (روز جهانی کارگر) را تعطیل با مزد می‌داند. اگر کارگر در این روزها به درخواست کارفرما کار کند، دستمزد او باید مطابق مقررات مربوط به تعطیل کاری محاسبه و پرداخت شود.

البته برخی مشاغل مانند مراکز درمانی، هتل‌ها و واحدهای خدماتی، به دلیل ماهیت فعالیت خود در روزهای تعطیل نیز فعال هستند. در این شرایط، کارفرما همچنان موظف است حقوق و مزایای قانونی مربوط به تعطیل کاری را به کارگر پرداخت کند.

تفاوت تعطیل‌کاری، جمعه کاری و اضافه کاری

✓ تعطیل کاری همانطور که گفتیم مربوط به تمام تعطیلات رسمی (بعلاوه 11 اردیبهشت روز کارگر) است که کارگر در آن روزها مجبور به حضور در محیط کار است.

✓ جمعه کاری مربوط به زمانی است که کارفرما از کارگر می‌خواهد به‌جای روز جمعه، یک روز دیگر در هفته را تعطیل باشد و جمعه سرکار بیاید. در این صورت بابت این جمعه کاری برابر با 40% مزد کارگر باید به وی پرداخت شود.

✓ در مورد اضافه کاری اگر کارگری بیشتر از ساعت تعیین شده برای یک هفته (44 ساعت)، کار کند باید بابت هر ساعت اضافه‌کاری، 40% مزد بیشتر دریافت کند.

جدول تفاوتها

ماده 59 قانون کار

در شرایط عادی ارجاع کار اضافی به کارگر با شرایط ذیل مجاز است:
‌الف - موافقت کارگر.
ب - پرداخت 40 درصد اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی.
‌تبصره - ساعات کار اضافی ارجاعی به کارگران نباید از 4 ساعت در روز تجاوز نماید (‌مگر در موارد استثنایی با توافق طرفین).

سوالات متداول

1- تعطیل‌کاری فقط شامل جمعه است یا شامل هر روز تعطیلی در سال نیز می‌شود؟

تمام روزهای جمعه و همچنین روزهای تعطیل مناسبتی (که در تقویم کشور نیز نوشته می‌شود) به‌عنوان تعطیلات رسمی هستند. بعلاوه روز 11 اردیبهشت (روز کارگر) که به‌عنوان یکی از تعطیلات رسمی برای کارگران است. در تمام این روزها کارگر باید تعطیل باشد و همان طور که در متن مقاله ذکر شد طبق قانون باید حقوق و مزایا به فرد کارگر پرداخت شود.

2- اگر فرد مجبور به کار در روز تعطیل رسمی باشد و روز دیگری تعطیل نباشد مزد او چطور محاسبه می‌شود؟

در این صورت باید محاسبات حقوق او بر پایه ضریبی که برای تعطیل‌کاری در نظر گرفته می‌شود، انجام شود.

3-ضریب تعطیل‌کاری چند درصد است؟

مزدی که به کارگر بابت تعطیل‌کاری یا به عبارتی کار در روزهای تعطیل پرداخت می‌شود، 40% بیشتر از مزد روزهای عادی است.

4- آیا کارگر می تواند بابت کار در روز تعطیل اعتراض کند؟

در حالت کلی کارفرما نمی‌تواند کارگر را مجبور کند که تمام روزهای هفته را کار کند. در واقع مطابق با قانون کار ایران هر کارگر حق دارد که حداقل یک روز در هفته تعطیل باشد. هرگونه اجبار کارفرما که بر خلاف گفته‌ی قانون باشد غیرقانونی است و کارگر می‌تواند اعتراض داشته باشد. البته برخی از مشاغل به دلیل شرایط خاص آن شغل مانند کارگری که در رستوران یا باغ های مربوط به مجالس عروسی و غیره کار می کنند، مجبور هستند در روز جمعه کار کنند که همانطور که در مقاله گفتیم برای این موارد یک روز دیگر از هفته را به‌عنوان روز تعطیل باید در نظر بگیرند.

5- اگر کارگری در یک روز بیش از 8 ساعت کار می‌کند حتما باید اضافه‌کار دریافت کند؟

در مورد اضافه کاری باید به تعداد ساعات کار در هفته توجه کنید. به عبارت دیگر در واقع باید تعداد ساعات کار آن کارگر در ماه بررسی شود و لزوماً به این معنی نیست که اگر  در یک روز بیش از هشت ساعت کار  کرد، باید اضافه‌کار پرداخت شود. چون اضافه کار نیز مانند سایر آیتم های مربوط به حقوق و مزایا در پایان ماه پرداخت می‌شود.

6- در صورت کار  در روز جمعه مزد آن چگونه محاسبه می‌شود؟

با توجه به آن که جمعه تعطیل رسمی هفتگی برای همه است ولی در صورتی که بنا به دلایلی در این روز کارگر کار کند برای هر ساعت کاری حقوقی برابر با 40٪ ساعات کاری عادی در نظر گرفته شده است.

برای اطلاعات بیشتر به متن مقاله قسمت نحوه محاسبه جمعه کاری رجوع کنید.

7- اگر کارگری در روز جمعه و همچنین یک روز تعطیل رسمی وسط هفته را کار کند مزد او چطور محاسبه می‌شود؟

 در این صورت باتوجه به آن که این کارگر هیچ روز تعطیلی دیگری ندارد در این حالت برای روز جمعه او، هم جمعه کاری و هم اضافه کاری محاسبه می‌شود و 180٪ مزد این روز او خواهد بود.

 برای روز تعطیل رسمی وسط هفته فقط اضافه کاری به وی تعلق می‌گیرد که برابر با 140٪ است.

سخن آخر

تعطیل کاری یکی از مهم‌ترین مباحث قانون کار و محاسبات حقوق و دستمزد است. آشنایی با ماده 62 قانون کار و ماده 63 قانون کار به کارفرمایان و مسئولان حقوق و دستمزد کمک می‌کند تا حقوق کارکنان را مطابق مقررات محاسبه کنند و از بروز اختلافات و جرایم قانونی جلوگیری شود. همچنین آگاهی از تفاوت تعطیل‌کاری، جمعه‌کاری و اضافه‌کاری باعث می‌شود محاسبات حقوق با دقت بیشتری انجام شود.

مطالب بیشتر تماس با ما

• 1- تفاوت ماده 62 قانون کار و ماده 63 قانون کار چیست؟

  ماده 62 قانون کار به تعطیل هفتگی کارگران، یعنی روز جمعه، اختصاص دارد و نحوه پرداخت مزد و شرایط جمعه کاری را مشخص می‌کند. در مقابل، ماده 63 قانون کار درباره تعطیلات رسمی کشور و روز 11 اردیبهشت (روز جهانی کارگر) است. بنابراین ماده 62 به تعطیل هفتگی و ماده 63 به تعطیلات رسمی با مزد می‌پردازد.

• 2- آیا تعطیل کاری مشمول بیمه و مالیات می‌شود؟

  بله. مبلغی که بابت تعطیل کاری به کارگر پرداخت می‌شود، جزئی از حقوق و مزایای مشمول بیمه و مالیات است. البته نحوه محاسبه مالیات حقوق بر اساس قوانین و معافیت‌های مالیاتی هر سال انجام می‌شود و ممکن است با توجه به میزان دریافتی کارکنان متفاوت باشد.

• 3- اگر تعطیل رسمی با روز جمعه همزمان شود، مزد کارگر چگونه محاسبه می‌شود؟

  اگر تعطیل رسمی با روز جمعه همزمان شود و کارگر در آن روز مشغول به کار باشد، نحوه محاسبه دستمزد به شرایط کاری، برنامه تعطیلی هفتگی و مقررات قانون کار بستگی دارد. در هر صورت، کارفرما موظف است حقوق و مزایای قانونی کارگر را مطابق مقررات مربوط به تعطیل کاری و جمعه کاری پرداخت کند.

• 4- آیا همه کارگران مشمول مقررات تعطیل کاری هستند؟

  بله. تمامی کارگرانی که مشمول قانون کار هستند، از مقررات مربوط به تعطیل کاری، تعطیلات رسمی و تعطیل هفتگی برخوردار می‌شوند. البته در برخی مشاغل مانند مراکز درمانی، رستوران‌ها یا واحدهای خدماتی، ممکن است کارگر در روزهای تعطیل نیز مشغول به کار باشد. در این صورت، حقوق و مزایای او باید مطابق قانون محاسبه و پرداخت شود.

• 5- آیا می‌توان به جای پرداخت فوق‌العاده تعطیل کاری، روز دیگری را به کارگر مرخصی داد؟

  در برخی شرایط، قانون کار برای تعطیل هفتگی امکان تعیین روز دیگری به‌عنوان تعطیل را پیش‌بینی کرده است. با این حال، اگر کارگر در تعطیلات رسمی مشغول به کار شود، کارفرما نمی‌تواند بدون رعایت مقررات قانون کار، تنها با اعطای مرخصی جایگزین از پرداخت حقوق و مزایای قانونی خودداری کند. پرداخت دستمزد باید مطابق مقررات مربوط به تعطیل کاری انجام شود.