مالیات موسسات خیریه | شروط معافیت
مالیات موسسات خیریه؛ شروط معافیت و تکالیف قانونی
ثبت یک موسسه با عنوان «خیریه» به این معنا نیست که همه درآمدهای آن خودکار از مالیات خارج میشوند. معافیت زمانی قابل استفاده است که نوع درآمد، متن اساسنامه، نحوه هزینهکرد کمکها، حسابهای بانکی و تکالیف مالیاتی موسسه با مقررات هماهنگ باشند.
برای مثال، کمک نقدی یک خیر با درآمد اجاره ملک یا فروش کالا یک حکم مالیاتی ندارد. حتی کمکهای مردمی نیز در صورتی از نرخ صفر بهرهمند میشوند که موسسه ثبت شده باشد، کمکها را در مصارف مورد قبول قانون هزینه کند و امکان نظارت سازمان امور مالیاتی بر درآمد و هزینهها را فراهم سازد.
در این راهنما توضیح میدهیم کدام دریافتهای خیریه مشمول نرخ صفر هستند، چه درآمدهایی ممکن است مالیات داشته باشند، اساسنامه باید چه بندهایی داشته باشد و موسسه برای حفظ معافیت سالانه چه مدارکی آماده کند.
آیا موسسات خیریه از مالیات معاف هستند؟
کمکها و هدایای نقدی و غیرنقدی موسسات خیریه و عامالمنفعه ثبتشده، در صورت رعایت شرایط بند «ط» ماده 139 قانون مالیاتهای مستقیم، انجام تکالیف قانونی و نظارت سازمان امور مالیاتی بر درآمد و هزینهها، مشمول مالیات با نرخ صفر میشوند. این حکم همه درآمدهای تجاری، اجارهای و خدماتی موسسه را بهصورت خودکار پوشش نمیدهد.
آیا همه درآمدهای یک موسسه خیریه از مالیات معاف است؟
خیر. این تصور که هر مبلغ واردشده به حساب بانکی خیریه از مالیات معاف است، میتواند در رسیدگی مالیاتی مشکل ایجاد کند.
قانون، میان کمک و هدیه بلاعوض، درآمد حاصل از فعالیت غیرانتفاعی و درآمد اقتصادی تفاوت قائل میشود. بند «ط» ماده 139 بهطور مشخص درباره کمکها و هدایای نقدی و غیرنقدی موسسات خیریه و عامالمنفعه ثبتشده صحبت میکند. ماده 146 مکرر نیز بیشتر معافیتهای ماده 139، از جمله بند «ط»، را در عمل در قالب مالیات با نرخ صفر قرار داده است.
مالیات با نرخ صفر به این معنا نیست که موسسه هیچ تکلیفی ندارد. خیریه باید اظهارنامه، دفاتر یا اسناد و مدارک موردنیاز را در موعد مقرر ارائه کند تا درآمد واجد شرایط با نرخ صفر محاسبه شود. عدم انجام این تکالیف میتواند موسسه را از مزیت مالیاتی همان سال محروم کند.
| نوع دریافت یا درآمد | وضعیت احتمالی مالیاتی | شرط اصلی |
|---|---|---|
| کمک نقدی بلاعوض خیرین | مشمول نرخ صفر | رعایت بند «ط» ماده 139 و ثبت کامل دریافت |
| اهدای کالا، تجهیزات یا دارایی | مشمول نرخ صفر | ثبت کمک غیرنقدی و مصرف در اهداف اساسنامه |
| کمک مصرفنشده پایان سال | قابل انتقال به سال بعد بدون تعلق مالیات | حفظ ماهیت کمک و ثبت صحیح مانده |
| درآمد دوره آموزشی غیرانتفاعی | ممکن است مشمول نرخ صفر باشد | انجام در چارچوب اساسنامه و تحت نظارت مالیاتی |
| درآمد اجاره ملک | معافیت خودکار ندارد | بررسی جداگانه طبق مقررات مالیات بر درآمد املاک |
| فروش مستمر کالا یا خدمات تجاری | ممکن است مشمول مالیات باشد | تفکیک فعالیت اقتصادی از دریافتهای خیریه |
| فروش یا انتقال دارایی و ملک | تابع مقررات جداگانه | بررسی مالیات نقلوانتقال و سایر احکام مربوط |
| حقوق کارکنان | مشمول تکالیف مالیات حقوق | محاسبه، کسر و ارسال فهرست در موعد قانونی |
مبنای قانونی معافیت مالیاتی موسسات خیریه
مبنای اصلی، بند «ط» ماده 139 قانون مالیاتهای مستقیم است. براساس این بند، کمکها و هدایای نقدی و غیرنقدی موسسات خیریه و عامالمنفعه ثبتشده، در صورتی از مالیات برخوردار از نرخ صفر میشوند که طبق اساسنامه در امور تعیینشده در بند «ح» همان ماده مصرف شوند و سازمان امور مالیاتی بر درآمد و هزینه موسسه نظارت داشته باشد.
تبصره بند «ط» نیز تکلیف کمکهای مصرفنشده را روشن کرده است. کمک نقدی یا غیرنقدی که تا پایان سال مالی مصرف نشده باشد، میتواند بدون تعلق مالیات به سال مالی بعد منتقل شود. بنابراین، باقیماندن مبلغ کمک در حساب بانکی لزوماً باعث ایجاد درآمد مشمول مالیات نمیشود؛ به شرط آنکه منشا مبلغ، ماهیت آن و نحوه انتقال به سال بعد روشن باشد.
ماده 146 مکرر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا استفاده از نرخ صفر و بیشتر معافیتهای مالیاتی را به ارائه بهموقع اظهارنامه، دفاتر یا اسناد و مدارک وابسته کرده است. خیریهای که دریافتهای مشمول نرخ صفر دارد، همچنان باید پرونده مالیاتی منظم و اسناد قابل رسیدگی داشته باشد.
شروط اصلی معافیت مالیاتی موسسات خیریه
آییننامه اجرایی ماده 139 شرایط استفاده از معافیت را با جزئیات بیشتری بیان کرده است. این شرایط فقط به نحوه هزینهکرد کمکها محدود نمیشوند؛ متن اساسنامه، حساب بانکی، روابط با مدیران و شیوه انحلال موسسه نیز در آنها اثر دارد.
ثبت رسمی موسسه خیریه
موسسه باید رسماً تحت عنوان خیریه یا عامالمنفعه ثبت شده باشد. فعالیت غیررسمی یک گروه مردمی، صفحه مجازی یا حساب بانکی شخصی، بهتنهایی شرایط بند «ط» ماده 139 را ایجاد نمیکند.
نام خیریه، شماره ثبت، شناسه ملی، مجوز فعالیت و موضوع اساسنامه باید با فعالیت واقعی مجموعه هماهنگ باشند. ثبت یک موسسه غیرتجاری بدون تصریح به خیریه و عامالمنفعهبودن، ممکن است برای برخورداری از این حکم کافی نباشد.
آییننامه همچنین تاکید میکند که غیرانتفاعیبودن موسسه باید در اساسنامه آن تصریح شود.
تصریح غیرانتفاعیبودن در اساسنامه
غیرانتفاعیبودن فقط یک عنوان تبلیغاتی نیست. اساسنامه باید روشن کند که هدف از تشکیل موسسه، تقسیم سود میان موسسان یا مدیران نیست.
این موضوع مانع پرداخت حقوق متعارف به کارکنان یا حقالزحمه واقعی خدمات نمیشود؛ اما برداشت منابع خیریه با عنوان سود، سهم موسس یا تقسیم مازاد میان اعضا با ماهیت غیرانتفاعی موسسه تعارض دارد.
برای جلوگیری از ابهام، بهتر است اساسنامه میان این موارد تفاوت بگذارد:
حقوق کارکنان براساس قرارداد کار؛
حقالزحمه خدمات واقعی؛
بازپرداخت هزینه انجامشده برای موسسه؛
برداشت یا تقسیم منافع میان موسسان.
سه مورد اول با وجود مدارک و رعایت ضوابط میتوانند هزینه موسسه باشند، اما مورد چهارم با ساختار خیریه سازگار نیست.
تطبیق موضوع اساسنامه با مصارف قانونی
کمکهای دریافتشده باید براساس اساسنامه در امور مورد اشاره بند «ح» ماده 139 مصرف شوند. این مصارف دامنه نسبتاً گستردهای دارند، اما نامحدود نیستند.
اگر موسسه در اساسنامه خود صرفاً کمک به کودکان بیسرپرست را نوشته باشد، نمیتواند بدون اصلاح موضوع و اخذ مجوزهای لازم بخش عمده منابع را وارد یک فعالیت تجاری نامرتبط کند.
متن اساسنامه باید بهاندازه کافی روشن باشد تا ممیز و ناظر مالیاتی بتوانند ارتباط میان کمک دریافتی، پروژه خیریه و هزینه انجامشده را تشخیص دهند.
ممنوعیت معامله مدیران و موسسان با موسسه
طبق آییننامه، اساسنامه باید تصریح کند که موسسان، وابستگان طبقات اول و دوم آنان، اعضای هیئت امنا و مدیران موسسه با خیریه معامله نکنند. هدف این شرط، جلوگیری از انتقال منابع موسسه به اشخاص وابسته از طریق قراردادهای ظاهری یا غیرمتعارف است.
برای مثال، اجاره یک ساختمان متعلق به یکی از مدیران، خرید کالا از شرکت وابسته به موسس یا واگذاری پروژه به بستگان مدیر میتواند در رسیدگی مالیاتی حساسیت ایجاد کند.
حتی اگر معامله از نظر اقتصادی واقعی باشد، وجود ممنوعیت صریح در آییننامه باعث میشود موسسه پیش از چنین اقداماتی، متن اساسنامه و مقررات ناظر بر تعارض منافع را بررسی کند.
ممنوعیت برداشت از کمکها
اساسنامه باید صریحاً اعلام کند که موسسان یا صاحبان سرمایه حق برداشت یا تخصیص کمکها و هدایای نقدی و غیرنقدی را به نفع خود ندارند.
پرداخت مبلغی با عنوان «سهم موسس»، «سود پایان سال» یا «برداشت هیئتمدیره» میتواند ماهیت خیریه را زیر سوال ببرد. هزینههای اداری و حقوق مدیر اجرایی باید براساس مصوبه، قرارداد، اسناد پرداخت و تناسب با خدمت ثبت شوند.
تعیین تکلیف داراییها پس از انحلال
آییننامه مقرر کرده است که اساسنامه پیشبینی کند داراییهای موسسه پس از انحلال به سازمان بهزیستی، یک موسسه دولتی یا موسسه خیریه و عامالمنفعه دیگری واگذار شود.
بنابراین، تقسیم دارایی باقیمانده میان موسسان یا اعضای هیئت امنا با شرط قانونی استفاده از معافیت سازگار نیست.
این بند باید قبل از ثبت موسسه با دقت نوشته شود. اصلاح اساسنامه پس از چند سال فعالیت، بهویژه زمانی که موسسه ملک، سرمایهگذاری یا دارایی قابلتوجه دارد، پیچیدهتر خواهد بود.
امکان نظارت سازمان امور مالیاتی
یکی از شروط صریح بند «ط»، نظارت سازمان امور مالیاتی بر درآمد و هزینه خیریه است. موسسه نمیتواند از یک طرف خواهان نرخ صفر باشد و از طرف دیگر دسترسی به صورتحسابها، اسناد هزینه و گردش بانکی را محدود کند.
نظارت به این معنا نیست که سازمان امور مالیاتی درباره تمام تصمیمهای اجرایی خیریه دخالت میکند. موضوع اصلی این است که دریافتها، مصارف، مانده کمکها و فعالیتهای اقتصادی قابل بررسی باشند.
کمکهای خیریه باید در چه اموری مصرف شوند؟
بند «ح» ماده 139 فهرست گستردهای از امور عامالمنفعه را بیان میکند. بند «ط» نیز معافیت کمکهای خیریه را به مصرف منابع در همین امور پیوند میدهد.
مصادیق مهم عبارتاند از:
تحقیقات فرهنگی، علمی، دینی و فنی؛
تعلیم و تربیت؛
بهداشت و درمان؛
هزینه یا وام تحصیلی دانشآموزان و دانشجویان؛
کمک به مستضعفان؛
کمک به آسیبدیدگان سیل، زلزله، آتشسوزی، جنگ و حوادث غیرمترقبه؛
ساخت، تعمیر و نگهداری مراکز کودکان بیسرپرست و بدسرپرست؛
مراکز نگهداری سالمندان؛
مراکز آموزش و توانبخشی معلولان؛
کارگاههای حرفهآموزی و اشتغال گروههای حمایتی؛
مراکزی که در خدمت مددجویان سازمانهای حمایتی و بهزیستی باشند.
این فهرست با عبارت «از قبیل» بیان شده است، اما این موضوع به معنای آزادی کامل در هر نوع هزینهکرد نیست. فعالیت باید ماهیت عامالمنفعه داشته باشد، با اساسنامه و مجوز موسسه مرتبط باشد و اسناد آن نشان دهد منابع برای نفع شخصی مدیران یا یک فعالیت تجاری نامرتبط مصرف نشدهاند.
| حوزه مصرف | نمونه هزینه قابل مستندسازی | مدرک پیشنهادی |
|---|---|---|
| درمان و سلامت | پرداخت هزینه درمان مددجو | پرونده مددجو، فاکتور مرکز درمانی و رسید پرداخت |
| تحصیل | پرداخت شهریه یا تهیه لوازم آموزشی | گواهی تحصیل، فاکتور و رسید بانکی |
| معیشت | خرید بسته غذایی یا کمک نقدی هدفمند | فهرست مددجویان، رسید تحویل و مستند خرید |
| حوادث غیرمترقبه | تامین اقلام ضروری برای سیلزدگان | صورتجلسه پروژه، فاکتور و گزارش توزیع |
| توانبخشی | خرید تجهیزات یا پرداخت هزینه خدمات | نسخه یا معرفینامه، فاکتور و رسید تحویل |
| ساخت مرکز حمایتی | خرید مصالح و پرداخت هزینه پیمانکار | مجوز، قرارداد، صورتوضعیت و اسناد بانکی |
حساب بانکی موسسه چه نقشی در معافیت دارد؟
آییننامه از موسسات خیریه میخواهد ظرف یک ماه از ثبت اساسنامه، نسخه یا رونوشت آن را به اداره امور مالیاتی محل ارائه کنند و در همان مهلت، حساب بانکی به نام موسسه افتتاح نمایند. وجوه نقدی و درآمدها باید به حسابهای بانکی موسسه منتقل شوند و هزینهها نیز از طریق همین حسابها انجام شوند.
استفاده از کارت بانکی مدیرعامل، حساب شخصی موسس یا دریافت نقدی بدون ثبت، منشا و مقصد پول را مبهم میکند. این ابهام در رسیدگی مالیاتی فقط یک ایراد شکلی نیست؛ ممکن است تشخیص کمک خیریه از درآمد شخصی یا فعالیت اقتصادی را دشوار کند.
برای هر حساب بانکی باید مشخص باشد:
حساب به نام چه شخصی است؛
برای کدام پروژه استفاده میشود؛
چه کسانی حق امضا دارند؛
برداشتها با چه مجوزی انجام میشوند؛
مانده حساب با دفاتر چه ارتباطی دارد.
خیریهای که پروژههای متعدد دارد، میتواند برای کنترل داخلی از حسابها یا شناسههای واریز جداگانه استفاده کند؛ اما همه حسابها باید در دفاتر موسسه ثبت و قابل تطبیق باشند.
نحوه ثبت کمکهای نقدی
کمک نقدی باید در تاریخ دریافت و براساس ماهیت آن ثبت شود. حداقل اطلاعات موردنیاز شامل مبلغ، تاریخ، روش پرداخت، نام یا شناسه خیر در صورت دسترسی، پروژه مربوط و شماره رسید است.
اگر خیر استفاده مشخصی برای کمک تعیین کرده باشد، مبلغ باید در حساب یا سرفصل مربوط به همان پروژه نگهداری شود. مصرف کمک درمان برای هزینه اداری یا پروژهای دیگر، بدون مجوز و مستندات لازم، میتواند اعتماد خیر و انطباق مالیاتی را تحت تاثیر قرار دهد.
برای کمکهای ناشناس نیز باید شماره تراکنش بانکی، تاریخ، حساب مقصد و شرح دریافت در سیستم نگهداری شود. ناشناسبودن خیر به معنی امکان ثبت یکجای تمام واریزها بدون جزئیات نیست.
کمکهای غیرنقدی چگونه ثبت میشوند؟
کمک غیرنقدی ممکن است شامل مواد غذایی، دارو، پوشاک، تجهیزات پزشکی، خودرو، ملک یا خدمات باشد.
خیریه باید هنگام دریافت، شرح دارایی، تعداد، وضعیت، تاریخ و ارزش قابل اتکا را ثبت کند. برای کالاهای مصرفی، رسید انبار و حواله توزیع اهمیت دارد. برای داراییهای ثابت، پرونده اموال و نحوه استفاده یا واگذاری باید مشخص باشد.
اگر دارایی اهدایی فروخته شود، لازم است مبلغ فروش و نحوه مصرف آن جداگانه ثبت شود. فروش دارایی اهدایی نباید با دریافت مستقیم کمک اشتباه گرفته شود؛ زیرا نوع رویداد مالی تغییر کرده و ممکن است مقررات مالیاتی دیگری درباره آن مطرح باشد.
انتقال کمکهای مصرفنشده به سال بعد
ممکن است خیریه برای ساخت یک مرکز درمانی یا خرید تجهیزات، کمکهایی دریافت کند که در همان سال مالی مصرف نشوند. تبصره بند «ط» اجازه میدهد این کمکها بدون تعلق مالیات به سال بعد منتقل شوند.
برای استفاده صحیح از این حکم، مانده کمک باید در دفاتر قابل شناسایی باشد. ثبت تمام دریافتها در حساب درآمد عمومی و بستن حساب در پایان سال، ممکن است منشا کمک مصرفنشده را پنهان کند.
بهتر است برای کمکهای محدودشده یا پروژهای، حسابهای جداگانه تعریف شوند:
کمک پروژه ساخت مدرسه؛
کمک درمان بیماران؛
کمک خرید جهیزیه؛
کمک حوادث غیرمترقبه؛
کمک عمومی بدون محدودیت مصرف.
در پایان سال، مانده هر پروژه باید با گردش بانک، تعهدات و گزارش اجرای طرح تطبیق داده شود.
اظهارنامه مالیاتی موسسات خیریه
یکی از اشتباهات رایج این است که مدیران خیریه به دلیل معافیت، اظهارنامه عملکرد ارسال نمیکنند. اشخاص حقوقی مکلفاند اظهارنامه، ترازنامه و حساب سود و زیان یا حساب درآمد و هزینه متکی به دفاتر و مدارک را حداکثر چهار ماه پس از پایان سال مالی ارائه کنند. حکم ماده 110 در دوران استفاده از معافیت نیز برقرار است.
اگر سال مالی موسسه در پایان اسفند تمام شود، مهلت عادی ارسال اظهارنامه چهار ماه بعد خواهد بود. اگر سال مالی در تاریخ دیگری پایان یابد، مهلت براساس پایان همان سال مالی محاسبه میشود.
اظهارنامه باید تمام فعالیتهای موسسه را نشان دهد، نه فقط درآمدهایی که مدیران آنها را مشمول مالیات میدانند. کمکها، هزینه پروژهها، درآمدهای اقتصادی، داراییها، بدهیها و مانده وجوه باید در جای درست اظهار شوند.
عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر میتواند موجب از دسترفتن نرخ صفر همان سال شود. در صورت وجود مالیات متعلق، جریمه عدم تسلیم اظهارنامه برای اشخاص حقوقی نیز طبق ماده 192 غیرقابلبخشودگی و معادل 30 درصد مالیات متعلق است.
معافیت به معنی حذف اظهارنامه نیست
اظهارنامه عملکرد، دفاتر، صورتهای مالی و اسناد هزینه باید در موعد قانونی آماده و ارائه شوند. موسسهای که فقط به عنوان «خیریه» استناد کند اما تکالیف خود را انجام ندهد، ممکن است نرخ صفر همان سال را از دست بدهد.
درخواست تعیین ناظر مالیاتی
نظارت بر درآمد و هزینه از شروط استفاده از بند «ط» ماده 139 است. آییننامه، سازمان امور مالیاتی را مرجع اصلی نظارت معرفی کرده و امکان تفویض این اختیار به ادارات مالیاتی یا برخی مراجع دیگر را پیشبینی کرده است.
موسسه باید صورتحساب درآمد و هزینه سالانه متکی به اسناد قابل قبول را حداکثر چهار ماه پس از پایان سال مالی به مرجع ناظر ارائه کند. مرجع ناظر نیز پس از بررسی، درباره رعایت قانون و آییننامه اظهار نظر میکند.
در رویه جدید اعلامشده از سوی سازمان امور مالیاتی تاکید شده است که اگر موسسه اظهارنامه، دفاتر، اسناد و درخواست تعیین ناظر را در موعد مقرر ارائه کرده باشد، کوتاهی اداره مالیاتی در انتخاب ناظر یا ارائهنشدن گزارش ناظر نباید بهتنهایی مانع اعمال نرخ صفر شود. نکته مهم این است که موسسه بتواند انجام بهموقع تکالیف خودش را اثبات کند.
بنابراین، رسید ثبت درخواست، نامههای ارسالشده، شماره پیگیری سامانه و مدارک تحویل صورتحساب را نگهداری کنید. مکاتبه شفاهی با اداره مالیاتی برای اثبات انجام تکلیف کافی نیست.
فعالیتهای غیرانتفاعی خیریه
تبصره 1 ماده 139 درباره وجوهی است که اشخاص موضوع این ماده از فعالیتهای غیرانتفاعی برای پیشبرد اهداف خود به دست میآورند؛ مانند برگزاری دوره آموزشی، سمینار، انتشار کتاب یا نشریه. این وجوه در صورتی میتوانند مشمول نرخ صفر شوند که فعالیت در چارچوب اساسنامه انجام شود و سازمان امور مالیاتی بر درآمد و هزینه آن نظارت داشته باشد.
برای مثال، خیریهای که دوره رایگان یا کمهزینه آموزش مهارت برای زنان سرپرست خانوار برگزار میکند، وضعیت متفاوتی با مجموعهای دارد که یک آموزشگاه تجاری عمومی راهاندازی کرده و سود آن را بدون تفکیک در حساب خیریه ثبت میکند.
برای تشخیص فعالیت غیرانتفاعی، این پرسشها مفیدند:
فعالیت مستقیماً با هدف اساسنامه مرتبط است؟
قیمتگذاری برای پوشش هزینه است یا کسب سود تجاری؟
مازاد احتمالی در همان هدف خیریه مصرف میشود؟
درآمد و هزینه فعالیت در دفاتر جداگانه قابل مشاهده است؟
فعالیت از مجوزهای لازم برخوردار است؟
ناظر مالیاتی از اجرای آن مطلع شده است؟
آییننامه مقرر کرده است فعالیتهای غیرانتفاعی موضوع تبصره 1 پیش از شروع به سازمان امور مالیاتی اعلام شوند و صورتحساب درآمد و هزینه آنها به مرجع ناظر ارائه شود.
چه درآمدهایی ممکن است مشمول مالیات شوند؟
معافیت بند «ط» برای کمکها و هدایا طراحی شده است؛ نه برای هر نوع درآمدی که شخص حقوقی خیریه به دست میآورد.
آییننامه اجرایی ماده 139 تصریح میکند درآمدهای حاصل از فعالیتهای اقتصادی اشخاص موضوع این ماده، بهجز مواردی که مشمول معافیت خاص هستند، طبق مقررات مالیاتی مربوط مشمول مالیات خواهند بود. همچنین درآمدهایی که نرخ یا روش مالیاتی جداگانه دارند، براساس مقررات همان منبع محاسبه میشوند.
درآمد اجاره
اگر خیریه ملکی را اجاره دهد، مبلغ اجاره صرفاً به دلیل مصرف بعدی آن در امور خیر، خودکار مشمول بند «ط» نمیشود. منبع درآمد اجاره باید طبق مقررات مالیات بر درآمد املاک بررسی شود.
مصرف درآمد مشمول مالیات در کار خیر همیشه باعث تبدیل آن به کمک معاف نمیشود. منشا درآمد و حکم قانونی آن اهمیت دارد.
فروش کالا
فروش موردی کالای اهدایی با فروش مستمر کالا تفاوت دارد. اگر خیریه فروشگاه دائمی، تولید محصول یا فعالیت بازرگانی داشته باشد، لازم است درآمد و هزینه آن از کمکهای مردمی تفکیک شود.
نام خیریه نمیتواند فعالیت تجاری را به کمک بلاعوض تبدیل کند. درآمد فعالیت انتفاعی اشخاص حقوقی غیرتجاری نیز میتواند طبق ماده 105 مشمول مالیات باشد. نرخ عمومی مالیات درآمد اشخاص حقوقی در این ماده 25 درصد تعیین شده است، مگر آنکه حکم دیگری اعمال شود.
سود سپرده و سرمایهگذاری
وضعیت سود سپرده، اوراق و سرمایهگذاری باید براساس نوع ابزار و مقررات مربوط بررسی شود. نباید همه عواید مالی در حساب کمک خیرین ثبت شوند.
برای هر مورد، قرارداد، صورتحساب بانکی، منبع قانونی معافیت احتمالی و نحوه مصرف عایدی نگهداری شود.
فروش دارایی یا ملک
فروش خودرو، تجهیزات یا ملک موسسه رویدادی جدا از دریافت کمک است. ممکن است مالیات نقلوانتقال، مالیات منبع خاص یا سایر تکالیف مطرح شود.
اگر دارایی در ابتدا به خیریه اهدا شده باشد، این موضوع لزوماً فروش بعدی آن را به دریافت کمک تبدیل نمیکند. ثبت حسابداری و پرونده مالیاتی باید هر دو مرحله را جدا نشان دهند.
مالیات بر ارزش افزوده موسسات خیریه
بند «ط» ماده 139 بخشی از قانون مالیاتهای مستقیم است. بنابراین، استفاده از نرخ صفر عملکرد به معنی معافیت کامل از مالیات بر ارزش افزوده نیست.
قانون مالیات بر ارزش افزوده، کالاها و خدمات معاف را جداگانه تعیین کرده است. اگر خیریه کالا یا خدمات مشمول عرضه کند، وضعیت ثبتنام، صورتحساب، سامانه مودیان و مالیات ارزش افزوده باید براساس همان قانون بررسی شود.
دریافت کمک بلاعوض که در مقابل آن کالا یا خدمت مشخصی به خیر ارائه نمیشود، از نظر ماهیت با فروش متفاوت است. بااینحال، اگر پرداختکننده در مقابل وجه، تبلیغات، خدمات، کالا یا منفعت معینی دریافت کند، قرارداد باید دقیقتر بررسی شود.
برای نمونه، این دو رویداد یکسان نیستند:
یک شرکت بدون دریافت خدمت، مبلغی به پروژه درمان کودکان کمک میکند؛
یک شرکت مبلغی میپردازد تا نام و تبلیغات آن در تمام برنامههای خیریه نمایش داده شود.
مورد دوم ممکن است ماهیت قرارداد تبلیغاتی یا خدماتی داشته باشد و نباید بدون بررسی بهعنوان کمک بلاعوض ثبت شود.
سامانه مودیان و صورتحساب الکترونیکی
خیریهها نیز اشخاص حقوقی هستند. اگر موسسه فعالیتی داشته باشد که مشمول صدور صورتحساب الکترونیکی یا تکالیف قانون پایانههای فروشگاهی باشد، عنوان خیریه بهتنهایی آن تکلیف را حذف نمیکند.
کمکهای بلاعوض باید با رسید کمک و مستندات مناسب ثبت شوند. اما برای فروش کالا، ارائه خدمات، اجاره تجهیزات یا درآمدهای مشابه، نوع صورتحساب باید براساس مقررات همان فعالیت بررسی شود.
یکی از اشتباهات رایج، صدور فاکتور فروش برای کمک بلاعوض یا برعکس، ثبت فروش واقعی با عنوان «کمک» است. ماهیت قرارداد و عوض دریافتی باید مبنای ثبت باشد، نه عنوانی که روی رسید نوشته میشود.
مالیات حقوق کارکنان خیریه
معافیت درآمد خیریه، تکلیف مالیات حقوق کارکنان را حذف نمیکند. پرداختکننده حقوق باید هنگام پرداخت یا تخصیص، مالیات متعلق را طبق مقررات محاسبه و کسر کند و فهرست مربوط را در موعد قانونی ارائه دهد. ماده 86 مهلت انجام این تکلیف را تا پایان ماه بعد تعیین کرده است.
این تکلیف میتواند شامل مدیر اجرایی، حسابدار، مددکار، راننده، نیروی خدماتی و سایر کارکنان باشد. داوطلبانهبودن بخشی از فعالیت خیریه نیز باعث نمیشود پرداختهای حقوقی یا حقالزحمهای نادیده گرفته شوند.
قراردادهای کارکنان و داوطلبان باید از هم جدا باشند. بازپرداخت هزینه رفتوآمد داوطلب با پرداخت حقوق ماهانه به نیروی تماموقت ماهیت یکسانی ندارد.
آیا کمککنندگان از مزیت مالیاتی برخوردار میشوند؟
دریافت کمک توسط خیریه و قابلکسر بودن کمک برای شخص کمککننده دو موضوع جدا هستند.
ماده 172 قانون مالیاتهای مستقیم اجازه میدهد بعضی کمکهای بلاعوض مشخص، از درآمد مشمول مالیات عملکرد پرداختکننده کسر شوند. این ماده درباره حسابهای تعیینشده دولتی و کمک به تعمیر، تجهیز یا احداث برخی مراکز آموزشی، درمانی، بهزیستی، کمیته امداد، هلالاحمر و مراکز فرهنگی و هنری دولتی صحبت میکند.
این حکم به معنای آن نیست که هر کمک به هر موسسه خیریه خصوصی، بدون محدودیت هزینه قابلقبول مالیاتی پرداختکننده باشد.
شرکت یا شخصی که میخواهد کمک را در اظهارنامه خود کسر کند، باید قبل از پرداخت بررسی کند:
گیرنده مشمول کدام حکم قانونی است؛
وجه باید به کدام حساب واریز شود؛
چه تاییدیهای لازم است؛
کمک نقدی است یا غیرنقدی؛
هزینه در کدام سال قابل کسر است؛
چه اسنادی باید ضمیمه پرونده شود.
خیریه نیز نباید در رسید خود بهصورت قطعی بنویسد «این مبلغ برای خیر هزینه قابلقبول مالیاتی است»، مگر آنکه شرایط قانونی مورد مشخص را بررسی کرده باشد.
مدارک موردنیاز برای حفظ معافیت
صرف ثبت چند سند حسابداری کافی نیست. پرونده موسسه باید ارتباط میان دریافت، تصمیم هیئت امنا، پرداخت و تحویل کمک به ذینفع را نشان دهد.
مدارک مهم عبارتاند از:
اساسنامه و آخرین تغییرات ثبتشده؛
مجوز فعالیت معتبر؛
شناسه ملی و شماره ثبت؛
مدارک ثبتنام مالیاتی؛
درخواست تعیین ناظر و رسید آن؛
اظهارنامه و صورتهای مالی؛
دفاتر یا اسناد حسابداری؛
صورتحسابهای بانکی؛
رسید کمکهای نقدی؛
صورتجلسه دریافت کمک غیرنقدی؛
اسناد انبار و تحویل کالا؛
پرونده مددجویان؛
مصوبات هیئت امنا؛
قرارداد کارکنان و پیمانکاران؛
فاکتور و رسید پرداخت هزینهها؛
گزارش اجرای پروژه؛
فهرست داراییها؛
گزارش مانده کمکهای مصرفنشده.
نحوه تفکیک حسابها در سیستم حسابداری خیریه
سیستم حسابداری باید حداقل سه گروه را از یکدیگر جدا کند:
کمکها و هدایای مشمول بند «ط»؛
وجوه فعالیتهای غیرانتفاعی موضوع تبصره 1؛
درآمدهای اقتصادی یا مشمول مالیات.
اگر تمام دریافتها در حسابی با عنوان «درآمد موسسه» ثبت شوند، تشخیص وضعیت مالیاتی هر مبلغ دشوار خواهد شد.
| گروه حساب | نمونه سرفصل | هدف از تفکیک |
|---|---|---|
| کمکهای عمومی | کمک نقدی بدون محدودیت مصرف | کنترل دریافتهای بند «ط» |
| کمکهای محدودشده | کمک درمان، تحصیل یا ساخت مرکز | کنترل مصرف براساس خواست خیر |
| کمکهای غیرنقدی | مواد غذایی، تجهیزات و دارایی | ثبت ورود، نگهداری و تحویل |
| فعالیت غیرانتفاعی | دوره آموزشی مرتبط با اساسنامه | استفاده احتمالی از تبصره 1 ماده 139 |
| فعالیت اقتصادی | فروش کالا یا خدمات تجاری | محاسبه جداگانه درآمد مشمول مالیات |
| هزینه پروژه | درمان، معیشت، آموزش و توانبخشی | تطبیق هزینه با کمک و هدف اساسنامه |
| هزینه اداری | حقوق، اجاره، آب، برق و حسابرسی | کنترل هزینه اداره موسسه |
چکلیست پایان سال مالی خیریه
قبل از بستن حسابها، این موارد را کنترل کنید:
تطبیق بانک
مانده تمام حسابهای بانکی با دفاتر تطبیق داده شود. واریزهای ناشناس، چکهای وصولنشده و برداشتهای بدون سند جدا شوند.
تفکیک کمک و درآمد
هر مبلغ باید مشخص کند کمک بلاعوض، درآمد غیرانتفاعی، درآمد تجاری، وام یا آورده دیگری بوده است.
کنترل پروژهها
مانده هر کمک پروژهای با هزینههای انجامشده و تعهدات باقیمانده تطبیق داده شود.
شناسایی کمکهای مصرفنشده
کمکهایی که باید به سال بعد منتقل شوند، از درآمدهای عادی جدا ثبت شوند.
کنترل معاملات اشخاص وابسته
پرداختها به اعضای هیئت امنا، موسسان، مدیران و بستگان آنان بررسی و موارد مشکوک اصلاح شوند.
آمادهسازی گزارش درآمد و هزینه
گزارش باید متکی به اسناد و مدارک باشد و اطلاعات آن با اظهارنامه و صورتهای مالی تفاوت نداشته باشد.
ثبت درخواست ناظر
درخواست و اسناد مربوط به نظارت، در موعد مقرر ثبت و رسید آن نگهداری شود.
ارسال اظهارنامه
اظهارنامه، ترازنامه و حساب درآمد و هزینه حداکثر چهار ماه پس از پایان سال مالی ارسال شوند.
اشتباهات رایج موسسات خیریه
استفاده از حساب شخصی
دریافت کمک در حساب مدیر یا موسس، شفافیت مالی را کاهش میدهد و تفکیک دارایی شخص از موسسه را دشوار میکند.
ثبت تمام دریافتها بهعنوان کمک
اجاره، فروش، حق خدمات و درآمد تبلیغات نباید فقط برای استفاده از نرخ صفر، کمک مردمی نامیده شوند.
نداشتن رسید برای کمک غیرنقدی
کالای اهدایی نیز باید ثبت شود. نبود رسید ورود و تحویل، امکان کنترل موجودی را از بین میبرد.
هزینهکرد خارج از اساسنامه
عامالمنفعهبودن یک هزینه کافی نیست؛ فعالیت باید با موضوع و مجوز موسسه نیز هماهنگ باشد.
ارسالنکردن اظهارنامه
خیریهای که مالیات قابل پرداخت ندارد نیز ممکن است به دلیل عدم ارسال اظهارنامه، نرخ صفر خود را از دست بدهد.
مخلوطکردن پروژهها
استفاده از کمک درمان برای هزینه ساخت یا پرداخت بدهی پروژه دیگر، بدون مجوز، گزارش مالی را غیرقابلاعتماد میکند.
پرداخت بدون سند
کمک نقدی به مددجو، خرید کالا یا پرداخت پیمانکار باید رسید، تاییدیه و مسیر بانکی قابل پیگیری داشته باشد.
توجهنکردن به مالیات حقوق و ارزش افزوده
معافیت عملکرد باعث حذف تکالیف مالیات حقوق، ارزش افزوده و صورتحسابهای فعالیتهای مشمول نمیشود.
نمونه بررسی یک موسسه خیریه
فرض کنید یک خیریه در سال مالی این دریافتها را داشته است:
پنج میلیارد ریال کمک نقدی مردم؛
یک میلیارد ریال تجهیزات پزشکی اهدایی؛
پانصد میلیون ریال درآمد اجاره یک ملک؛
سیصد میلیون ریال درآمد دوره آموزشی؛
دویست میلیون ریال فروش محصولات تولیدی کارگاه.
نمیتوان مجموع هفت میلیارد ریال را یکجا کمک معاف اعلام کرد.
کمک نقدی و تجهیزات اهدایی، در صورت رعایت شروط بند «ط»، میتوانند مشمول نرخ صفر باشند. درآمد دوره آموزشی نیز اگر غیرانتفاعی، مرتبط با اساسنامه و تحت نظارت باشد، ممکن است در چارچوب تبصره 1 ماده 139 قرار گیرد.
درآمد اجاره باید طبق مقررات املاک بررسی شود. فروش محصولات نیز باید از نظر فعالیت اقتصادی، مالیات عملکرد، ارزش افزوده و صورتحساب جداگانه ارزیابی شود.
همین تفکیک باید از ابتدای سال در کدینگ حسابها وجود داشته باشد؛ نه اینکه پس از دریافت برگ تشخیص، اسناد دوباره دستهبندی شوند.
آیا موسسه شما شرایط اولیه نرخ صفر را دارد؟
پیش از ارسال اظهارنامه، وضعیت ثبت، اساسنامه، حسابهای بانکی، اسناد کمکها و درخواست ناظر را مرور کنید. ابزار زیر برای ارزیابی اولیه مسیر مالیاتی موسسه در نظر گرفته شده است و جای بررسی پرونده توسط متخصص را نمیگیرد.
حسابداری خیریه را فقط به ثبت دریافت و پرداخت محدود نکنید
دفاتر خیریه باید نشان دهند هر کمک از کجا آمده، برای چه هدفی دریافت شده و چگونه مصرف شده است. این ساختار هم برای اعتماد خیرین لازم است و هم در رسیدگی مالیاتی از موسسه دفاع میکند.
افرادی که مسئول امور مالی موسسه هستند میتوانند برای تقویت مهارت ثبت اسناد، تنظیم گزارش و شناخت تکالیف مالیاتی، دورههای مرتبط را بررسی کنند. بهتر است پیش از ثبتنام، سرفصل دوره با نوع فعالیت و پرونده واقعی خیریه تطبیق داده شود.
برای بررسی مسیر حسابداری و مالیاتی راهنمایی بگیرید
جمعبندی
موسسات خیریه بهطور مطلق از همه مالیاتها معاف نیستند. کمکها و هدایای نقدی و غیرنقدی موسسات ثبتشده، در صورت رعایت بند «ط» ماده 139، مصرف در اهداف مورد قبول قانون، ارائه اظهارنامه و امکان نظارت سازمان امور مالیاتی، مشمول مالیات با نرخ صفر میشوند.
اساسنامه باید غیرانتفاعیبودن موسسه، ممنوعیت برداشت موسسان، محدودیت معاملات اشخاص وابسته و واگذاری داراییها پس از انحلال را روشن کند. حسابهای بانکی باید به نام موسسه باشند و دریافتها و هزینهها با اسناد قابل رسیدگی ثبت شوند.
درآمد اجاره، فروش کالا، خدمات تجاری، نقلوانتقال دارایی، مالیات حقوق و تکالیف ارزش افزوده باید جداگانه بررسی شوند. بهترین راه حفظ نرخ صفر، تفکیک منابع درآمد، ارسال بهموقع اظهارنامه، ثبت درخواست ناظر و نگهداری مدارکی است که مسیر هر کمک را از دریافت تا مصرف نشان دهد.
سوالات متداول
-
آیا موسسات خیریه از مالیات معاف هستند؟
کمکها و هدایای نقدی و غیرنقدی موسسات خیریه و عامالمنفعه ثبتشده، در صورت رعایت شرایط قانونی و نظارت سازمان امور مالیاتی، مشمول مالیات با نرخ صفر میشوند.
-
آیا همه درآمدهای یک موسسه خیریه از مالیات معاف است؟
خیر. میان کمک و هدیه بلاعوض، درآمد حاصل از فعالیت غیرانتفاعی و درآمد اقتصادی تفاوت وجود دارد.
-
شرایط معافیت مالیاتی موسسات خیریه چیست؟
موسسات خیریه باید به صورت رسمی ثبت شده و از لحاظ قانونی نظارت بر درآمد و هزینههای خود را ارائه دهند.
-
کمکهای نقدی چگونه باید ثبت شوند؟
کمکهای نقدی باید در تاریخ دریافت، براساس مبلغ، تاریخ و روش پرداخت ثبت شوند.
-
مالیات حقوق کارکنان خیریه چگونه محاسبه میشود؟
پرداختکننده حقوق موظف است مالیات متعلق را محاسبه و کسر کرده و لیست مربوطه را در موعد قانونی ارائه دهد.
ارسال نظر