ماده 105 قانون مالیات های مستقیم | نکات مهم و تبصره ها

ماده 105 قانون مالیات های مستقیم یکی از مهم‌ترین مواد قانونی در حوزه مالیات اشخاص حقوقی است. این ماده نحوه محاسبه مالیات بر درآمد شرکت‌ها، موسسات و سایر اشخاص حقوقی را مشخص می‌کند. ماده 105 علاوه بر تعیین نرخ مالیات، شامل تبصره‌های مهمی است که هر یک شرایط، معافیت‌ها، نحوه اعمال تخفیف مالیاتی و تکالیف مودیان را بیان می‌کنند. آشنایی با ماده 105 برای مدیران شرکت‌ها، حسابداران، مشاوران مالیاتی و دانشجویان حسابداری اهمیت زیادی دارد. عدم اطلاع از مفاد آن می‌تواند باعث از دست رفتن معافیت‌های قانونی یا افزایش مالیات پرداختی شود. در این مقاله، ضمن بررسی ماده 105 قانون مالیاتهای مستقیم، به تفسیر هر یک از تبصره‌ها، شرایط استفاده از معافیت تبصره 7 و نحوه محاسبه تخفیف مالیاتی آن نیز خواهیم پرداخت.

متن ماده 105 قانون مالیات های مستقیم

 متن کامل ماده 105 قانون مالیات‌های مستقیم به شرح زیر است:

جمع درآمد شرکت‌ها و درآمد ناشی از فعالیت‌های انتفاعی سایر اشخاص حقوقی که از منابع مختلف در ایران یا خارج از ایران تحصیل‌می‌شود، پس از وضع زیان‌های حاصل از منابع غیرمعاف و کسر معافیت‌های مقرر به استثنای مواردی که طبق مقررات این قانون دارای نرخ جداگانه‌ای است، مشمول مالیات به نرخ بیست و پنج درصد (25٪) خواهند بود.

به بیان ساده تر، ماده 105 مبنای تعیین مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی است. در واقع مشخص می‌کند که پس از کسر زیان‌ها و معافیت‌های مقرر در قانون، درآمد مشمول مالیات اشخاص حقوقی با نرخ مقرر مشمول مالیات خواهد شد.

تفسیر تبصره 1 ماده 105 قانون مالیات های مستقیم

تبصره 1 بیان می‌کند که برخی اشخاص حقوقی مانند انجمن‌ها، موسسات خیریه، سازمان‌های مردم‌نهاد یا سایر موسسات غیرتجاری که با هدف تقسیم سود بین اعضا تاسیس نشده‌اند، در صورت وجود فعالیت اقتصادی و درآمدزا، باید نسبت به درآمد حاصل از آن فعالیت، مالیات پرداخت کنند.

به عبارت ساده، غیرتجاری بودن یک موسسه به معنای معافیت کامل از مالیات نیست. اگر این موسسات از فعالیت‌های انتفاعی درآمد کسب کنند، درآمد مشمول مالیات آن‌ها مانند سایر اشخاص حقوقی مطابق ماده 105 محاسبه می‌شود.

تفسیر تبصره 2 ماده 105 قانون مالیات های مستقیم

تبصره 2 به وضعیت مالیاتی اشخاص حقوقی خارجی و موسسات مقیم خارج از ایران می‌پردازد. بر اساس این تبصره، هرگاه یک شرکت خارجی از طریق شعبه، کارگزاری یا هر روش دیگری در ایران فعالیت اقتصادی داشته باشد یا از محل واگذاری امتیاز، ارائه خدمات فنی، آموزش یا واگذاری فیلم‌های سینمایی از ایران درآمد کسب کند، باید بابت این درآمد مطابق ماده 105 مالیات پرداخت کند.

همچنین اگر نماینده این شرکت‌ها در ایران درآمدی را به نام یا حساب خود دریافت کند، نسبت به آن درآمد نیز مشمول مقررات مالیاتی خواهد بود.

تفسیر تبصره 3 ماده 105 قانون مالیات های مستقیم

تبصره 3 از دریافت دوباره مالیات جلوگیری می‌کند. بر اساس این تبصره، اگر یک شخص حقوقی قبلاً بابت بخشی از درآمد خود مالیاتی پرداخت کرده باشد، هنگام محاسبه مالیات نهایی، مبلغ مالیات پرداختی از مالیات قابل پرداخت کسر می‌شود.

چنانچه مالیات پرداختی بیش از میزان واقعی باشد، اضافه پرداختی قابل استرداد یا تهاتر طبق مقررات سازمان امور مالیاتی خواهد بود.

تفسیر تبصره 4 ماده 105 قانون مالیات های مستقیم

هدف این تبصره جلوگیری از اخذ مالیات مضاعف است. زمانی که شرکت سرمایه‌پذیر مالیات سود خود را پرداخت کرده باشد، سهامداران هنگام دریافت سود سهام یا سهم‌الشرکه، بابت همان سود مالیات دیگری پرداخت نخواهند کرد.

به بیان ساده، سود سهام فقط یک بار مشمول مالیات می‌شود. پس از پرداخت مالیات توسط شرکت، دریافت‌کنندگان سود مجدداً مالیات پرداخت نمی‌کنند.

تفسیر تبصره 5 ماده 105 قانون مالیات های مستقیم

برخی قوانین، علاوه بر مالیات بر درآمد، مبالغ دیگری را نیز از درآمد اشخاص دریافت می‌کنند. تبصره 5 مقرر می‌کند که اگر طبق قانون چنین وجوهی از درآمد شخص کسر شود، ابتدا آن مبالغ از درآمد مشمول مالیات کسر شده و سپس مالیات بر درآمد بر اساس نرخ مقرر محاسبه خواهد شد.

در نتیجه، مودی بابت مبلغی که قبلاً طبق قانون پرداخت کرده است، دوباره مالیات پرداخت نخواهد کرد.

تفسیر تبصره 6 ماده 105 قانون مالیات های مستقیم

تبصره 6 برای حمایت از بخش تعاون در نظر گرفته شده است. بر اساس این تبصره، درآمد مشمول مالیات ابرازی شرکت‌های تعاونی متعارف، اتحادیه‌های تعاونی و شرکت‌های تعاونی سهامی عام از 25 درصد تخفیف در نرخ مالیات ماده 105 برخوردار می‌شود.

البته استفاده از این تخفیف منوط به آن است که شرکت مشمول مقررات بخش تعاون باشد و شرایط قانونی مربوط را رعایت کند.

تفسیر تبصره 7 ماده 105 قانون مالیات های مستقیم

تبصره 7 یکی از مهم‌ترین مشوق‌های مالیاتی برای اشخاص حقوقی است. بر اساس این تبصره، اگر درآمد مشمول مالیات ابرازی یک شرکت نسبت به سال قبل افزایش پیدا کند، به ازای هر 10 درصد افزایش درآمد ابرازی، یک واحد درصد از نرخ مالیات آن کاهش می‌یابد. این کاهش نرخ حداکثر تا 5 واحد درصد قابل اعمال است.

هدف قانون‌گذار از این تبصره، تشویق شرکت‌ها به ارائه اظهارنامه‌های واقعی، شفاف و همچنین افزایش درآمدهای ابرازی است.

شرط برخورداری از تخفیف تبصره 7 ماده 105 قانون مالیات های مستقیم

برای استفاده از مزایای تبصره 7، مودی باید شرایط مقرر در قانون را رعایت کند.

در صورت عدم تحقق هر یک از این شرایط، امکان استفاده از تخفیف موضوع تبصره 7 وجود نخواهد داشت.

نحوه محاسبه تبصره 7 ماده 105 قانون مالیات های مستقیم

مرحله اول: تعیین سود ابرازی سال گذشته

ابتدا سود ابرازی قطعی یا قابل استناد سال مالی قبل مشخص می‌شود. این مبلغ مبنای مقایسه با عملکرد سال جاری خواهد بود.

مرحله دوم: تعیین سود ابرازی سال جاری

در این مرحله، سود ابرازی مندرج در اظهارنامه مالیاتی سال جاری استخراج می‌شود.

مرحله سوم: محاسبه درصد افزایش سود

درصد افزایش سود از طریق مقایسه سود سال جاری با سود سال قبل محاسبه می‌شود. هرچه میزان رشد سود بیشتر باشد، امکان بهره‌مندی از تخفیف مالیاتی نیز بیشتر خواهد بود؛ البته این موضوع در چارچوب سقف‌های مشخص در قانون اعمال می‌شود.

مرحله چهارم: تعیین میزان کاهش نرخ مالیات

پس از تعیین درصد افزایش سود، میزان کاهش نرخ مالیات مطابق ضوابط تبصره 7 محاسبه می‌شود.

مرحله پنجم: اعمال سقف تخفیف قانونی

در پایان، حتی اگر میزان افزایش سود بسیار زیاد باشد، تخفیف مالیاتی نمی‌تواند از سقف مشخص در تبصره 7 تجاوز کند. بنابراین آخرین مرحله، اعمال سقف قانونی و تعیین نرخ نهایی مالیات قابل پرداخت است.

مشاوران تماس با ما

• 1. ماده 105 قانون مالیات های مستقیم چیست؟

  ماده 105 قانون مالیات های مستقیم، نحوه محاسبه مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی را مشخص می‌کند. بر اساس این ماده، درآمد مشمول مالیات شرکت‌ها و سایر اشخاص حقوقی پس از کسر زیان‌ها و معافیت‌های قانونی، با نرخ مقرر در قانون مشمول مالیات می‌شود.

• 2. چه اشخاصی مشمول ماده 105 قانون مالیات های مستقیم هستند؟

  تمام اشخاص حقوقی ایرانی که از فعالیت خود درآمد کسب می‌کنند، مشمول این ماده هستند. همچنین اشخاص حقوقی خارجی که از طریق شعبه، نمایندگی یا سایر فعالیت‌های اقتصادی در ایران درآمد دارند نیز مشمول مقررات ماده 105 خواهند بود.

• 3. نرخ مالیات موضوع ماده 105 قانون مالیات های مستقیم چقدر است؟

  بر اساس آخرین اصلاحات قانون مالیات‌های مستقیم، نرخ مالیات اشخاص حقوقی 20 درصد درآمد مشمول مالیات است؛ مگر در مواردی که قوانین خاص یا احکام بودجه سالانه نرخ یا مشوق متفاوتی را پیش‌بینی کرده باشند.

• 4. تبصره 7 ماده 105 قانون مالیات های مستقیم چه مزیتی دارد؟

  تبصره 7 یک مشوق مالیاتی برای اشخاص حقوقی است. اگر مودی شرایط قانونی را رعایت کند، با افزایش درآمد مشمول مالیات ابرازی نسبت به سال قبل، می‌تواند از کاهش نرخ مالیات تا سقف تعیین‌شده در قانون بهره‌مند شود.

• 5. شرایط استفاده از تخفیف تبصره 7 ماده 105 چیست؟

  برای استفاده از تخفیف تبصره 7، مودی باید بدهی مالیاتی سال قبل را تسویه کرده و اظهارنامه مالیاتی سال جاری را در مهلت مقرر ارائه دهد. همچنین برای سال 1405، مطابق احکام قانون بودجه، حداقل افزایش درآمد مشمول مالیات ابرازی باید 45 درصد نسبت به سال قبل باشد.

• 6. آیا تبصره 7 ماده 105 معافیت مالیاتی ایجاد می‌کند؟

  خیر. تبصره 7 معافیت مالیاتی نیست، بلکه در صورت رعایت شرایط قانونی، باعث کاهش نرخ مالیات اشخاص حقوقی می‌شود.

• 7. حداکثر تخفیف تبصره 7 ماده 105 چقدر است؟

  بر اساس متن قانون، به ازای هر 10 درصد افزایش درآمد مشمول مالیات ابرازی، یک واحد درصد از نرخ مالیات کاهش می‌یابد و این تخفیف حداکثر تا 5 واحد درصد قابل اعمال است

• 8. اگر اظهارنامه مالیاتی دیر ارسال شود، آیا می‌توان از تخفیف تبصره 7 استفاده کرد؟

  خیر. یکی از شروط اصلی استفاده از تخفیف تبصره 7، ارائه اظهارنامه مالیاتی در مهلت قانونی تعیین‌شده توسط سازمان امور مالیاتی است. ارسال اظهارنامه پس از پایان مهلت، موجب از دست رفتن این مزیت خواهد شد.

• 9. آیا همه شرکت‌ها می‌توانند از تبصره 7 ماده 105 استفاده کنند؟

  خیر. تنها اشخاص حقوقی مشمول ماده 105 که تمام شرایط قانونی را رعایت کنند، امکان استفاده از این تخفیف را خواهند داشت. رعایت مهلت ارسال اظهارنامه و تسویه بدهی مالیاتی از مهم‌ترین این شرایط است.

• 10. تفاوت ماده 105 با تبصره‌های آن چیست؟

  ماده 105، اصل نحوه محاسبه مالیات اشخاص حقوقی را بیان می‌کند. اما تبصره‌های آن، مقررات تکمیلی مانند وضعیت اشخاص حقوقی خارجی، جلوگیری از مالیات مضاعف، تخفیف شرکت‌های تعاونی و شرایط بهره‌مندی از تخفیف مالیاتی را مشخص می‌کنند.

• 11. آیا شرکت‌های تعاونی مشمول تخفیف مالیاتی ماده 105 هستند؟

  بله. مطابق تبصره 6 ماده 105، درآمد مشمول مالیات ابرازی شرکت‌های تعاونی متعارف، اتحادیه‌های تعاونی و شرکت‌های تعاونی سهامی عام از 25 درصد تخفیف در نرخ مالیات موضوع این ماده برخوردار می‌شود؛ مشروط بر اینکه شرایط قانونی مربوط را داشته باشند.

• 12. آیا قوانین مربوط به ماده 105 ممکن است هر سال تغییر کند؟

  بله. هرچند متن اصلی ماده 105 معمولاً ثابت است، اما ممکن است قانون بودجه سالانه یا سایر قوانین، شرایط یا مشوق‌های جدیدی مانند حداقل افزایش درآمد برای استفاده از تخفیف تبصره 7 را تعیین کنند. بنابراین، بررسی آخرین قوانین و بخشنامه‌های مالیاتی قبل از محاسبه مالیات ضروری است.