نکات کلیدی تنظیم قرارداد کار | 10 نکته مهم قانونی که باید بدانید

قرارداد کار یکی از مهم‌ترین اسناد حقوقی در روابط میان کارگر و کارفرما محسوب می‌شود. تنظیم اصولی و دقیق این قرارداد از بروز اختلافات احتمالی در آینده جلوگیری می‌کند و امنیت شغلی نیروی کار را نیز افزایش می‌دهد. از طرفی، بسیاری از چالش‌های حقوقی در محیط‌های کاری ناشی از ابهام، نقص یا ناآگاهی در نحوه تنظیم قرارداد است؛ موضوعی که نشان می‌دهد تنظیم صحیح این قرارداد چه‌قدر اهمیت دارد. به همین دلیل در این مطلب از وب‌سایت حصین حاسب مهم‌ترین نکات مربوط به تنظیم قرارداد کار را بررسی می‌کنیم.

قرارداد کار چیست؟

قرارداد کار توافقی رسمی و الزام‌آور میان کارگر و کارفرما است که بر اساس آن، کارگر متعهد می‌شود در قبال دریافت حق‌السعی کاری مشخص را برای مدت معین و تحت شرایط تعیین‌شده انجام دهد. تنظیم اصولی این قرارداد، نخستین گام برای تشکیل یک رابطه کاری پایدار، منظم و منطبق با قانون به شمار می‌رود. همچنین این قرارداد چارچوب حقوقی رابطه کاری را مشخص می‌کند و مبنای تعیین حقوق، ساعات کار، وظایف و سایر تعهدات طرفین قرار می‌گیرد.

چرا تنظیم صحیح قرارداد کار اهمیت دارد؟

تنظیم صحیح قرارداد کار نقش کلیدی در ایجاد شفافیت و نظم در روابط کاری دارد و به‌عنوان پایه‌ای محکم برای همکاری میان کارگر و کارفرما عمل می‌کند. یکی از مهم‌ترین کارکردهای قرارداد کار، پیشگیری از بروز اختلافات شغلی است. درج دقیق مواردی مانند شرح وظایف، میزان حقوق و مزایا، ساعات کار، مرخصی‌ها و... باعث می‌شود هر یک از طرفین از حقوق و تعهدات خود آگاهی کامل داشته باشند. همچنین در صورت بروز اختلاف، قرارداد کار به‌عنوان یک سند معتبر مبنای استناد برای مراجع حقوقی قرار می‌گیرد. البته فقط درصورتی‌که قرارداد کار مطابق با مقررات قانون کار باشد، به‌عنوان مدرک به آن استناد می‌شود.

تفاوت قراردادهای قانونی و قراردادهای غیررسمی

در محیط‌های کاری، قراردادها معمولاً به دودسته قراردادهای رسمی و غیررسمی تقسیم می‌شوند؛ قراردادهای رسمی، معمولاً کتبی بوده و مطابق با مقررات قانون کار تنظیم می‌شوند. در طرف مقابل قراردادهای غیررسمی که معمولاً به‌صورت شفاهی منعقد می‌شوند و ممکن است تنها توافقی ساده میان کارگر و کارفرما باشد. اصلی‌ترین تفاوت قرارداد رسمی و غیررسمی، اعتبار حقوقی و قانونی آن است.

قرارداد رسمی معتبر است و در صورت بروز اختلاف، مرجع رسمی برای استناد و حل اختلاف محسوب می‌شوند؛ درحالی‌که قرارداد غیررسمی فاقد پشتوانه قانونی کافی است. کارگران در این نوع قراردادها ممکن است از بیمه، مزایا یا سایر حمایت‌های قانونی محروم شوند یا کارفرما در معرض دعاوی و جریمه‌های قانونی قرار گیرد؛ بنابراین استفاده از قراردادهای رسمی برای هر دو طرف انتخاب مناسب‌تری محسوب می‌شود.

اصول مهم یک قرارداد کاری معتبر چیست؟

برای‌آنکه یک قرارداد کاری از نظر قانونی معتبر باشد و بتواند به‌درستی از حقوق طرفین حمایت کند، رعایت اصول مشخصی در تنظیم آن ضروری است.

در ادامه چهاراصل اساسی را بررسی می‌کنیم:

مفاد مهم قرارداد کار شامل چه مواردی است؟

قرارداد کار زمانی می‌تواند نقش خود را به‌درستی ایفا کند که مفاد آن به‌صورت شفاف، دقیق و مطابق با قانون تنظیم شده باشد. هر یک از بندهای قرارداد، بخشی از حقوق و تعهدات کارگر و کارفرما را مشخص می‌کند و حذف یا ابهام در هرکدام، می‌تواند زمینه‌ساز اختلافات حقوقی شود.

به همین ترتیب، مهم‌ترین مفاد قرارداد کار عبارت‌اند از:

نوع کار یا وظیفه کارگر

در قرارداد کار باید نوع شغل، حرفه یا وظیفه‌ای که کارگر متعهد به انجام آن است، به‌صورت دقیق و شفاف ذکر شود. مشخص‌بودن شرح وظایف، از تحمیل مسئولیت‌های خارج از توافق جلوگیری می‌کند.

حقوق یا مزد مبنا

حقوق یا مزد مبنا باید به طور واضح و مطابق با حداقل‌های تعیین‌شده در قانون کار مشخص شده و در قرارداد ذکر شود. درج میزان حقوق، نحوه پرداخت و زمان‌بندی آن از بروز اختلافات مربوط به دستمزد جلوگیری می‌کند. همچنین، حقوق مبنا پایه محاسبه بسیاری از مزایا و مطالبات قانونی کارگر محسوب می‌شود.

برای اطلاع از حداقل حقوق در سال بعد، مقاله حقوق و دستمزد سال 1405 را مطالعه کنید.

حق‌السعی

حق‌السعی مفهوم گسترده‌ای است که علاوه بر مزد، شامل مزایا، فوق‌العاده‌ها، پاداش‌ها و سایر پرداخت‌های قانونی می‌شود. در قرارداد کار، باید اجزای تشکیل‌دهنده حق‌السعی به طور دقیق مشخص گردد تا کارگر و کارفرما درک روشنی از تعهدات مالی داشته باشند و اختلافی ایجاد نشود.

ساعات کار موظف و مرخصی‌ها

تعیین ساعات کار روزانه و هفتگی، روزهای تعطیل و انواع مرخصی‌ها از جمله مرخصی استحقاقی و استعلاجی، از مفاد ضروری قرارداد کار است.

محل انجام کار

در قرارداد کار باید محل انجام کار به طور مشخص تعیین شود. این موضوع به‌ویژه در محاسبه حق ماموریت نقش مهمی دارد.

تاریخ عقد قرارداد

ذکر تاریخ دقیق انعقاد قرارداد، آغاز رسمی رابطه کاری را مشخص می‌کند و مبنای محاسبه مدت قرارداد، سوابق کاری و حقوق و مزایای قانونی قرار می‌گیرد. این بند از نظر حقوقی اهمیت بالایی دارد و مورد استناد قرار می‌گیرد.

مدت قرارداد

در قراردادهای مدت‌دار، تعیین دقیق مدت قرارداد الزامی است. مشخص‌بودن زمان شروع و پایان همکاری، از ابهام در وضعیت شغلی کارگر جلوگیری کرده و حقوق طرفین را در زمان اتمام قرارداد روشن می‌سازد. عدم تعیین مدت در چنین قراردادهایی می‌تواند پیامدهای حقوقی برای کارفرما به همراه داشته باشد.

عرف و عادت شغل

علاوه بر موارد اصلی، برخی شرایط و تعهدات ممکن است بر اساس عرف شغل یا محل کار ضروری باشد. درج این موارد در قرارداد، باعث تطبیق بهتر قرارداد با واقعیت‌های محیط کاری شده و از بروز اختلافات ناشی از انتظارات نانوشته جلوگیری می‌کند.

انواع قرارداد کار

قراردادهای کار باتوجه‌به مدت همکاری، ماهیت فعالیت و شیوه انجام کار، به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند.

رایج‌ترین انواع قرارداد کار شامل موارد زیر است:

چه نکاتی را هنگام عقد قرارداد کار باید رعایت کنیم؟

عقد قرارداد کار مرحله‌ای حساس در آغاز رابطه کاری است که بی‌توجهی به جزئیات آن می‌تواند پیامدهای حقوقی و مالی قابل‌توجهی به همراه داشته باشد.

مهم‌ترین نکات برای عقد قرارداد کار شامل موارد زیر است:

اشتباهات رایج هنگام تنظیم قرارداد کار

بسیاری از اختلافات کاری ناشی از اشتباهات رایج در تنظیم قرارداد است که بادقت و رعایت اصول حقوقی قابل‌پیشگیری هستند.

برخی از اشتباهاتی که در قراردادهای کاری مشاهده می‌شوند، عبارت‌اند از:

چگونه متن قرارداد کار را بنویسیم؟

نوشتن متن قرارداد کار نیازمند دقت، آگاهی از مقررات قانونی و توجه به شفافیت و جامعیت مفاد است.

برای تهیه متن قرارداد، چند روش متداول و کارآمد وجود دارد که هر یک مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند:

روش‌های قانونی خاتمه قرارداد کار

خاتمه قرارداد کار یکی از مراحل مهم در روابط کاری است که باید مطابق با قوانین کار و شرایط قرارداد انجام شود.

برخی از روش‌های قانونی خاتمه قرارداد شامل موارد زیر است:

مطالب بیشتر تماس با ما

• 1- آیا قرارداد کار حتماً باید کتبی باشد؟

  مطابق قانون کار، قرارداد کار می‌تواند به‌صورت شفاهی یا کتبی منعقد شود؛ بااین‌حال، تنظیم قرارداد کتبی بهتر است؛ زیرا در صورت بروز اختلاف، امکان استناد قانونی را فراهم می‌کند.

• 2- اگر مدت قرارداد مشخص نشود چه حکمی دارد؟

  درصورتی‌که قرارداد مدت‌دار باشد؛ اما تاریخ شروع یا پایان مشخص نشده باشد، قرارداد به‌صورت قرارداد دائم تلقی می‌شود. این موضوع می‌تواند در آینده موجب ابهام و اختلاف شود.

• 3- آیا می‌توان حقوق کمتر از حداقل قانون کار تعیین کرد؟

  خیر. تعیین حقوق کمتر از حداقل دستمزد قانونی ممنوع است و چنین شرطی در قرارداد فاقد اعتبار قانونی خواهد بود. کارفرما موظف است حداقل حقوق، مزایا و سایر حمایت‌های قانونی کارگر را رعایت کند.

• 4- قرارداد کار بدون بیمه چه تبعاتی دارد؟

  بیمه تامین اجتماعی یکی از حقوق اساسی کارگران است و با قرارداد بدون بیمه کارگر می‌تواند حق بیمه معوقه، مزایای بازنشستگی و مستمری‌های قانونی را از کارفرما مطالبه کند.