مرخصی اضطراری چیست و چگونه باید از آن استفاده کرد؟

اگر ناگهان خبر فوت یکی از نزدیکان را دریافت کرده‌اید یا قرار است ازدواج دائم داشته باشید، احتمالاً اولین سوالتان این است: آیا می‌توانم از محل کار مرخصی بگیرم و آیا این روزها از حقوق یا مرخصی سالانه‌ام گم می‌شود؟
اگر کارگر مشمول قانون کار باشید، پاسخ در موارد مشخص قانونی روشن است. طبق ماده 73 قانون کار، در صورت ازدواج دائم یا فوت همسر، پدر، مادر یا فرزند، سه روز مرخصی با استفاده از مزد برای کارگر پیش‌بینی شده است. این مرخصی از مرخصی استحقاقی سالانه جداست و نباید با آن اشتباه گرفته شود.
اما ماجرا فقط به دانستن «سه روز» ختم نمی‌شود. زمان استفاده، نحوه اطلاع‌ رسانی به محل کار، مدارک لازم، ثبت مرخصی، تفاوت آن با مرخصی استعلاجی و استحقاقی و همچنین مقررات مربوط به کارمندان دولت و فرهنگیان، جزئیاتی هستند که می‌توانند در عمل تفاوت بزرگی ایجاد کنند.
در این راهنما، از مجموعه حصین حاسب مرخصی اضطراری را از زاویه‌ای کاملاً کاربردی بررسی می‌کنیم تا اگر روزی در چنین موقعیتی قرار گرفتید، بدانید دقیقاً چه اقدامی انجام دهید و از کدام اشتباهات رایج دور بمانید.

نکته مهم: مقررات مرخصی بسته به نوع رابطه استخدامی شما متفاوت است. بنابراین قبل از اقدام، ابتدا مشخص کنید تحت پوشش قانون کار هستید، کارمند دولت محسوب می‌شوید یا در نظام استخدامی دیگری فعالیت می‌کنید.

مرخصی اضطراری در یک نگاه

سوال	پاسخ کوتاه
مرخصی اظطراری چند روز است؟	طبق ماده 73 قانون کار، سه روز با استفاده از مزد
چه مواردی را شما میشود؟	ازدواج دائم یا فوت همسر،پدر،مادر و فرزند
آیا از مرخصی استحقاقی کم می شود؟	خیر، این حق از مرخصی استحقاقی سالانه جداست
آیا مرخصی اضطراری با حقوق است؟	قانون ( استفاده از مزد) در این سه روز صحبت میکند
برای ثبت آن مدرک لازم است؟	برای امور اداری معمولا سند ازدواج یا گواهی فوت ارائه میشود
آیا برای هر اتفاق ناگهانی قابل استفاده است؟	خیر،ماده 73 موارد مشخص را تعیین کرده است
آیا قابل ذخیره برای آینده است؟	ماهیت این مرخصی به همان رویداد وابسته است و برای استفاده در زمان دلخواه پیش بینی نشده است
اگر در ثبت آن اختلاف ایجاد شد چه کنیم؟	ابتدا موضوع را از مسیر اداری محل کار و در صورت نیاز از مراجع قانونی مربوط پیگیری کنید

این جدول تصویر کلی را در اختیار شما می گذارد؛ اما نکته مهم اینجاست که داشتن حق قانونی با نحوه استفاده و ثبت آن یکی نیست. برای مثال اگر با یک اتفاق ناگهانی مواجه شده اید دانستن تعداد روزهای مرخصی به تنهایی کافی نیست؛ باید بدانید چه زمانی موضوع را به محل کار اطلاع دهید چه مدرکی ارائه کنید و اگر درخواست شما در سیستم حضور و غیاب به درستی ثبت نشد، چه مسیری را دنبال کنید.به همین دلیل، در ادامه سراغ بخش های کاربردی تر می رویم؛ از شرایط مرخصی اضطراری برای فوت و ازدواج گرفته تا تفاوت آن با مرخصی استعلاجی و استحقاقی نحوه ثبت درخواست و اقداماتی که در صورت بروز اختلاف با کارفرما باید انجام دهید.

اگرهمین حالا به مرخصی اضطراری نیاز دارید، از این 3 قدم شروع کنید

در شرایط اضطراری، معمولاً کسی فرصت خواندن ده‌ها صفحه قانون را ندارد. اگر همین حالا با یکی از موارد مشمول ماده 73 مواجه شده‌اید، این سه کار را در اولویت قرار دهید:

مرخصی اضطراری دقیقاً چیست؟

مرخصی اضطراری در معنای مورد استفاده در قوانین و مقررات، به مرخصی‌ای گفته می‌شود که برای برخی موقعیت‌های خاص و مهم در نظر گرفته شده است؛ موقعیت‌هایی که معمولاً امکان برنامه‌ریزی عادی برای حضور یا غیبت از محل کار درباره آنها وجود ندارد.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: هر اتفاق فوری یا ناخوشایندی، لزوماً مرخصی اضطراری قانونی موضوع ماده 73 قانون کار نیست.

برای کارگران مشمول قانون کار، ماده 73 دو مورد مشخص را مطرح می‌کند:

ماده 73 قانون کار درباره مرخصی اضطراری چه می‌گوید؟

وقتی صحبت از مرخصی اضطراری کارگران می‌شود، یک ماده قانونی بیش از همه اهمیت دارد: ماده 73 قانون کار. اگر بخواهیم بدون پیچاندن موضوع به سراغ اصل ماجرا برویم، حقوق قانونی کارگر در دو موقعیت مشخص، یعنی ازدواج دائم و فوت برخی از بستگان نزدیک، در همین ماده بیان شده است.

متن ماده 73 قانون کار می‌گوید: «کلیه کارگران در موارد ذیل حق برخورداری از سه روز مرخصی با استفاده از مزد را دارند:

الف : ازدواج دائم
ب : فوت همسر، پدر، مادر و فرزندان.»

همین یک ماده، پاسخ بخش بزرگی از جست‌وجوهای کاربران درباره شرایط مرخصی اضطراری، تعداد روزهای مرخصی اضطراری، مرخصی اضطراری با حقوق و ارتباط آن با مرخصی استحقاقی را در خود جای داده است. اما چند عبارت کوتاه در این ماده وجود دارد که دانستن معنای دقیق آن‌ها می‌تواند جلوی یک اشتباه اداری یا اختلاف با کارفرما را بگیرد.

1. مرخصی اضطراری طبق ماده 73 چند روز است؟

اولین نکته کاملاً روشن است: مدت مرخصی موضوع ماده 73، سه روز است.یعنی اگر شرایط مقرر در این ماده برای شما ایجاد شود، قانون سه روز مرخصی با استفاده از مزد را پیش‌بینی کرده است. این سه روز را نباید با مرخصی استحقاقی سالانه یا مرخصی استعلاجی یکی دانست؛ چون مبنای قانونی و شرایط استفاده از آن‌ها متفاوت است.

پس اگر سوال شما این است که «مرخصی اضطراری چند روز است؟»، پاسخ قانونی برای موارد موضوع ماده 73، سه روز است.

2. منظور از«با استفاده از مزد» چیست؟

شاید مهم‌ترین عبارت همین چند کلمه باشد: «با استفاده از مزد».

قانون‌گذار نگفته است کارگر باید برای این سه روز بدون دریافت مزد در خانه بماند؛ بلکه برای موارد مشخص‌شده، استفاده از سه روز مرخصی با مزد را به رسمیت شناخته است.بنابراین، مرخصی اضطراری موضوع ماده 73 از اساس با مرخصی بدون حقوق متفاوت است. همچنین نباید صرفاً به دلیل اینکه کارگر در این مدت در محل کار حضور ندارد، این سه روز را به‌عنوان غیبت بدون حقوق در نظر گرفت؛ البته نحوه ثبت و محاسبه پرداخت‌ها باید مطابق مقررات مربوط و رویه قانونی محل کار انجام شود.

3. مرخصی اضطراری برای هر اتفاق ناگهانی نیست

اینجا یکی از مهم‌ترین سوءتفاهم‌ها شکل می‌گیرد.ممکن است یک اتفاق برای شما کاملاً اضطراری باشد؛ مثلاً تصادف، بیماری ناگهانی یکی از اعضای خانواده یا یک حادثه غیرمنتظره در منزل. اما اضطراری بودن یک اتفاق به‌تنهایی باعث نمی‌شود ماده 73 قانون کار به آن تعلق بگیرد.

ماده 73 موارد استفاده را مشخص کرده است:

بنابراین اگر اتفاقی خارج از این فهرست رخ داده باشد، باید بررسی کرد که آیا قانون، مقررات دیگری یا آیین‌نامه داخلی محل کار برای آن مرخصی خاصی در نظر گرفته است یا خیر.این تفکیک اهمیت زیادی دارد؛ چون عبارت «مرخصی اضطراری» در گفت‌وگوی روزمره ممکن است برای هر غیبت فوری استفاده شود، اما مرخصی اضطراری قانونی موضوع ماده 73 دامنه مشخصی دارد.

4. آیا سه روز مرخصی اضطراری از مرخصی استحقاقی کم می‌شود؟

خیر؛ این دو عنوان را نباید با یکدیگر مخلوط کرد.

سه روز مرخصی حق جداگانه‌ای است و نباید صرفاً به این دلیل که کارگر برای چند روز در محل کار حضور نداشته، از مانده مرخصی استحقاقی او کسر شود.این موضوع در عمل اهمیت زیادی دارد. تصور کنید کارگری برای فوت یکی از بستگان مشمول ماده 73، سه روز در محل کار حاضر نمی‌شود و واحد اداری این غیبت را از مانده مرخصی استحقاقی او کم می‌کند. در چنین شرایطی، ثبت مرخصی باید بر اساس عنوان قانونی صحیح بررسی شود.

پس یک نکته را به خاطر بسپارید:

مرخصی اضطراری ، جایگزین مرخصی استحقاقی نیست و نباید با آن یکی گرفته شود.

5. چه کسانی مشمول ماده 73 هستند؟

عبارت «کلیه کارگران» آغاز می‌شود و مبنای آن، شمول قانون کار است. بنابراین هنگام بررسی یک درخواست مرخصی اضطراری، ابتدا باید مشخص شود فرد تحت پوشش قانون کار قرار دارد یا تابع مقررات استخدامی دیگری است.این موضوع به‌ویژه برای افرادی که در دستگاه‌های دولتی، آموزش‌وپرورش یا نهادهای دارای مقررات استخدامی خاص فعالیت می‌کنند اهمیت دارد؛ زیرا نمی‌توان بدون بررسی مقررات حاکم بر رابطه استخدامی، حکم ماده 73 را عیناً برای همه کارکنان تعمیم داد.

به همین دلیل، در ادامه مقاله شرایط مرخصی اضطراری کارمندان دولت و فرهنگیان را نیز جداگانه بررسی می‌کنیم تا تفاوت مقررات برای گروه‌های مختلف روشن باشد.

6. آیا کارفرما می‌تواند این حق قانونی را با مرخصی استحقاقی جایگزین کند؟

در این شرایط، کارگر از سه روز مرخصی با استفاده از مزد برخوردار می‌شود.

بنابراین اگربه طور مثال خود فرد بیمار شود، فرزندش به بیمارستان برود یا حادثه‌ای برای منزل رخ دهد، نباید خودکار تصور کرد که همان سه روز مرخصی به او تعلق می‌گیرد. هرکدام از این موقعیت‌ها ممکن است مشمول نوع دیگری از مرخصی یا مقررات داخلی محل کار باشد.
این تفکیک، یکی از مهم‌ترین نکاتی است که جلوی بسیاری از اختلافات میان کارکنان و کارفرمایان را می‌گیرد.اگر شرایط احراز شده باشد، اصل بر این است که حق قانونی کارگر باید با عنوان صحیح خود اعمال و ثبت شود. به همین دلیل، کارگر بهتر است هنگام درخواست، صراحتاً اعلام کند که درخواست او مربوط به مرخصی موضوع ماده قانون کار است و آن را با مرخصی استحقاقی اشتباه نگیرد.

از طرف دیگر، اطلاع‌رسانی سریع به کارفرما یا سرپرست اهمیت عملی زیادی دارد. حتی در شرایطی که اتفاق ناگهانی امکان هماهنگی قبلی را از بین می‌برد، بهتر است کارگر در اولین فرصت ممکن موضوع را اطلاع دهد و مدارک مربوط را برای ثبت اداری ارائه کند.

این کار یک مزیت مهم دارد: بعداً مشخص است که غیبت کارگر به چه علت و تحت چه عنوان قانونی اتفاق افتاده است.

خلاصه ماده 73 قانون کار در یک نگاه

اگر بخواهیم تمام این نکات را در چند خط جمع کنیم، فرمول ماده 73 بسیار ساده است:

رویداد مشمول قانون + احراز شرایط + اطلاع‌ رسانی و ثبت اداری صحیح = استفاده از سه روز مرخصی با مزد

پس اگر با ازدواج دائم یا فوت همسر، پدر، مادر یا فرزند مواجه شده‌اید، قبل از اینکه از مرخصی استحقاقی خود استفاده کنید، ابتدا بررسی کنید آیا شرایط استفاده از مرخصی موضوع ماده 73 را دارید یا خیر.در ادامه، سراغ بخش عملی ماجرا می‌رویم: برای گرفتن مرخصی اضطراری چه مدارکی لازم است، درخواست را چگونه ثبت کنیم و اگر کارفرما آن را نپذیرفت چه اقدامی انجام دهیم؟ این همان جایی است که دانستن متن قانون به‌تنهایی کافی نیست و نحوه اجرای آن اهمیت پیدا می‌کند.

چه اتفاقاتی با وجود اضطراری بودن، مشمول ماده 73 نیستند؟

اینجا همان جایی است که خیلی‌ها اشتباه می‌کنند. «اضطراری بودن» یک اتفاق به‌ تنهایی کافی نیست.

اتفاق	آیا مشمول ماده 73 هستید؟
فوت همسر	بله
فوت پدر	بله
فوت مادر	بله
فوت فرزند	بله
ازدواج دائم	بله
فوت خواهر یا برادر	خیر
فوت پدربزرگ یا مادربزرگ	خیر
بیماری ناگهانی خود کارگر	خیر،موضوع مرخصی استعلاجی مطرح میشود
بیماری فرزند	خیر
حادثه در منزل	خیر
تصادف	خیر

البته این به معنی بی‌حق بودن فرد در تمام این شرایط نیست. ممکن است مرخصی استحقاقی، استعلاجی، بدون حقوق یا مقررات داخلی محل کار راه‌حل قانونی یا اداری مناسب باشد.

مرخصی اضطراری کارمندان دولت چه شرایطی دارد؟

اگر کارمند دولت هستید، قبل از هر چیز باید بدانید که مرخصی اضطراری شما لزوماً بر اساس ماده 73 قانون کار تعیین نمی‌شود. این ماده قانون کار ناظر به کارگران مشمول قانون کار است و نمی‌توان مفاد آن را بدون بررسی مقررات استخدامی، به همه کارکنان دستگاه‌های دولتی تعمیم داد.کارمندان دستگاه‌های اجرایی معمولاً تابع قانون مدیریت خدمات کشوری و مقررات استخدامی و اداری مرتبط با دستگاه محل خدمت خود هستند. بنابراین شرایط استفاده از مرخصی، تعداد روزها، موارد قابل استفاده، نحوه ثبت درخواست و مدارک مورد نیاز باید بر اساس مقررات حاکم بر رابطه استخدامی فرد بررسی شود.

این تفاوت شاید در نگاه اول جزئی به نظر برسد، اما در زمان ثبت مرخصی اهمیت زیادی پیدا می‌کند. برای مثال، اگر یک کارمند دولت با مراجعه به منابع انسانی صرفاً به ماده قانون کار استناد کند، ممکن است با این پاسخ مواجه شود که مقررات استخدامی او متفاوت است.

پس کارمند دولت برای مرخصی اضطراری چه کار کند؟

اگر در یک دستگاه دولتی یا نهاد مشمول مقررات استخدامی خاص فعالیت می‌کنید، بهتر است این مراحل را دنبال کنید:

نکته مهم: مقررات کارکنان دولت ممکن است با مقررات کارگران مشمول قانون کار متفاوت باشد. بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس ماده 73 قانون کار، درباره حق مرخصی تمام کارکنان دولت حکم یکسانی صادر کرد.

مرخصی اضطراری فرهنگیان چگونه ثبت می‌شود؟

برای فرهنگیان نیز نمی‌توان صرفاً با استناد به ماده  قانون کار، یک حکم عمومی صادر کرد. معلم، مدیر، کادر اداری و سایر کارکنان آموزش‌ و پرورش ممکن است بر اساس وضعیت استخدامی و مقررات حاکم بر خدمت خود، تابع فرآیندها و دستورالعمل‌های اداری متفاوتی باشند.

به همین دلیل، اگر فرهنگی هستید و به دلیل یک اتفاق پیش‌بینی‌نشده امکان حضور در مدرسه یا محل خدمت را ندارید، مهم‌ترین اقدام این است که در اولین فرصت موضوع را به مدیر مدرسه یا مسئول مربوط اطلاع دهید و درخواست خود را مطابق روال اداری محل خدمت ثبت کنید.

مراحل معمول پیگیری مرخصی در آموزش‌ و پرورش

بسته به مقررات و سامانه مورد استفاده در محل خدمت، فرآیند ممکن است متفاوت باشد؛ اما از نظر عملی بهتر است این مراحل را در نظر داشته باشید:

1. اطلاع‌ رسانی سریع به مدیر یا مسئول مستقیم

اگر اتفاقی رخ داده که مانع حضور شما در محل خدمت شده است، موضوع را در اولین فرصت اطلاع دهید. این کار به‌خصوص برای کارکنان آموزشی اهمیت دارد؛ زیرا غیبت ناگهانی ممکن است نیازمند برنامه‌ریزی برای کلاس یا جایگزینی نیروی آموزشی باشد.

2. مشخص کردن نوع مرخصی

صرفاً گفتن اینکه «مرخصی اضطراری می‌خواهم» همیشه کافی نیست. باید مشخص شود اتفاق رخ‌داده از نظر مقررات استخدامی در چه عنوانی قرار می‌گیرد؛ برای مثال ممکن است موضوع، مرخصی استحقاقی، استعلاجی یا نوع دیگری از مرخصی باشد.

3. ارائه مدارک در صورت نیاز

اگر مرخصی به دلیل ازدواج، فوت یا واقعه‌ای مستند درخواست شده باشد، ممکن است واحد اداری برای ثبت آن مدارک مربوط را مطالبه کند.

4. ثبت درخواست در روال اداری مربوط

درخواست مرخصی باید مطابق سامانه یا فرآیند اداری مورد استفاده در محل خدمت ثبت شود. صرف اطلاع شفاهی، لزوماً به معنای ثبت نهایی مرخصی در سوابق اداری نیست.

5. بررسی وضعیت ثبت پس از بازگشت

بعد از بازگشت به محل خدمت، بهتر است مطمئن شوید نوع مرخصی و مدت آن در سوابق اداری به‌ درستی ثبت شده است.

یک نکته مهم برای فرهنگیان

اگر در جست‌وجوی عبارت «مرخصی اضطراری فرهنگیان» هستید، مراقب مطالبی باشید که بدون ذکر منبع رسمی، یک تعداد روز ثابت را برای تمام فرهنگیان اعلام می‌کنند.

مقررات استخدامی و دستورالعمل‌های اداری ممکن است بر اساس وضعیت استخدامی و مقررات حاکم متفاوت باشد. بنابراین برای تصمیم‌گیری نهایی، مقررات رسمی آموزش‌وپرورش و واحد اداری محل خدمت را ملاک قرار دهید.

برای گرفتن مرخصی اضطراری چه مدارکی لازم است؟

قانون در ماده 73 اصل حق را بیان می‌کند؛ اما برای ثبت اداری، محل کار معمولاً به مدرکی نیاز دارد که وقوع رویداد را اثبات کند.

برای فوت

آیا ارائه مدرک باید همان لحظه انجام شود؟

لزومی ندارد فردی که در یک موقعیت بحرانی قرار گرفته، همان دقیقه تمام مراحل اداری را انجام دهد.
رویه منطقی این است که:
اول اطلاع‌ رسانی ، سپس رسیدگی به شرایط ضروری ، بعد ارائه مدارک و تکمیل فرآیند اداری.
اگر سازمان شما فرم یا سامانه مشخصی برای ثبت مرخصی دارد، پس از بازگشت نیز حتماً وضعیت ثبت آن را بررسی کنید.

آیا مرخصی اضطراری از مرخصی استحقاقی کم می‌شود؟

خیر؛ مرخصی اضطراری موضوع ماده 73 قانون کار، از مرخصی استحقاقی سالانه جداست.

این همان نکته‌ای است که خیلی از کارکنان هنگام ثبت مرخصی از آن غافل می‌شوند. اگر کارگری به دلیل ازدواج دائم یا فوت همسر، پدر، مادر یا فرزند از مرخصی سه‌ روزه موضوع ماده 73 استفاده کند، این روزها نباید به‌عنوان بخشی از مانده مرخصی استحقاقی او ثبت شوند.برای مثال، فرض کنید 15 روز مرخصی استحقاقی برای شما باقی مانده است و پس از فوت پدرتان از مرخصی موضوع ماده 73 استفاده می‌کنید. استفاده از این مرخصی نباید باعث شود مانده مرخصی استحقاقی شما به 12 روز کاهش پیدا کند. این دو، از نظر مبنای قانونی، دو عنوان متفاوت دارند.

یک نکته مهم برای جلوگیری از اشتباه اداری

حق قانونی زمانی اهمیت واقعی پیدا می‌کند که در سیستم حضور و غیاب و سوابق پرسنلی نیز درست ثبت شده باشد. بنابراین بعد از بازگشت به محل کار، بهتر است عنوان مرخصی ثبت‌شده را بررسی کنید و در صورت مشاهده کسر از مرخصی استحقاقی، موضوع را با واحد منابع انسانی یا امور اداری مطرح کنید.

به زبان ساده: مرخصی اضطراری را با مرخصی استحقاقی یکی نگیرید و اجازه ندهید یک حق قانونی، اشتباهاً از سهم مرخصی سالانه شما کم شود.

آیا مرخصی اضطراری با حقوق است؟

بله؛ طبق ماده 73 قانون کار، کارگر در این سه روز از «مرخصی با استفاده از مزد» برخوردار است.

همین عبارت کوتاه در متن قانون، تفاوت مهمی میان مرخصی اضطراری و مرخصی بدون حقوق ایجاد می‌کند. بنابراین اگر شرایط ماده 73 برای شما محقق شده باشد، این سه روز را نمی‌توان صرفاً مانند یک غیبت بدون حقوق در نظر گرفت.اما یک نکته ظریف وجود دارد: عبارت قانونی «با استفاده از مزد» را نباید بدون بررسی، معادل پرداخت تک‌ تک تمام اقلام فیش حقوقی دانست. نحوه انعکاس این مرخصی در فیش، بیمه، مزایا و سایر اقلام پرداختی می‌تواند به مقررات مرتبط و نحوه محاسبه حقوق در محل کار وابسته باشد.

اگر مبلغ فیش حقوقی شما تغییر کرد، چه کار کنید؟

اگر بعد از استفاده از مرخصی اضطراری متوجه شدید مبلغ پرداختی یا یکی از اقلام فیش حقوقی با انتظار شما مطابقت ندارد، قبل از هر اقدامی ابتدا ریز فیش حقوقی، سابقه ثبت مرخصی و نحوه محاسبه پرداخت را بررسی کنید.سپس از واحد منابع انسانی یا امور اداری بخواهید دقیقاً توضیح دهد که این سه روز با چه عنوانی در سیستم ثبت شده و مبنای محاسبه مبلغ پرداختی چه بوده است.این بررسی ساده می‌تواند مشخص کند مشکل از ثبت اشتباه مرخصی، نحوه محاسبه حقوق یا برداشت نادرست از مقررات بوده است؛ و اگر اختلاف همچنان باقی ماند، می‌توانید موضوع را از مسیر قانونی مربوط پیگیری کنید.

نمونه نامه درخواست مرخصی اضطراری؛ متن آماده برای ارائه به کارفرما

وقتی یک اتفاق مهم و ناگهانی پیش می‌آید، معمولاً آخرین چیزی که توانایی اش را دارید، درگیر شدن با نامه‌ نگاری و فرم‌های اداری است! اگر محل کارتان فرم اختصاصی برای مرخصی اضطراری ندارد، می‌توانید از متن زیر استفاده کنید و فقط اطلاعات خودتان را جایگزین کنید.

متن درخواست مرخصی اضطراری

یک نکته مهم قبل از ارسال نامه

اگر شرایط به‌ گونه‌ای است که امکان تهیه نامه یا ارائه حضوری درخواست ندارید، اطلاع‌ رسانی سریع به سرپرست یا واحد منابع انسانی را به تعویق نیندازید. بعداً می‌توانید مدارک و فرم رسمی را طبق روال شرکت تکمیل کنید.همچنین اگر شرکت شما فرم رسمی درخواست مرخصی یا سامانه داخلی برای ثبت مرخصی دارد، استفاده از همان روش در اولویت است. این نمونه بیشتر برای زمانی کاربرد دارد که فرم مشخصی در اختیار شما نیست یا می‌خواهید یک درخواست مکتوب و روشن ارائه دهید.

نکته طلایی: در متن درخواست، دلیل مرخصی را دقیق و مطابق واقعه واقعی بنویسید و در صورت نیاز، مدرک مربوط مانند سند ازدواج یا گواهی فوت را نیز ارائه کنید. این کار باعث می‌شود درخواست شما هم برای واحد منابع انسانی شفاف‌تر باشد و هم ثبت آن در سوابق اداری با ابهام کمتری انجام شود.

اگر مرخصی اضطراری در سیستم حضور و غیاب اشتباه ثبت شد چه کنیم؟

ثبت مرخصی اضطراری در سیستم حضور و غیاب باید با عنوان و مدت صحیح انجام شود؛ اما گاهی ممکن است این مرخصی به اشتباه به‌ عنوان مرخصی استحقاقی، غیبت یا مرخصی بدون حقوق ثبت شود. اگر چنین اتفاقی افتاد، بهتر است موضوع را سریع پیگیری کنید تا اشتباه اداری در فیش حقوقی یا سوابق مرخصی شما باقی نماند.

اگر متوجه شدید مرخصی اضطراری شما اشتباه ثبت شده است، این مراحل را انجام دهید:

یک نکته مهم

در چنین شرایطی، مستندات شما اهمیت زیادی دارد. پیام اطلاع‌ رسانی به سرپرست، درخواست مرخصی، تصویر ثبت در سامانه حضور و غیاب، فیش حقوقی و مدارک مربوط به واقعه را تا زمان مشخص شدن وضعیت نهایی نگه دارید.به زبان ساده، اگر مرخصی اضطراری شما اشتباه ثبت شد، موضوع را رها نکنید. یک خطای کوچک در سیستم حضور و غیاب ممکن است بعداً خودش را به شکل کسر از مرخصی استحقاقی، ثبت غیبت یا کاهش حقوق نشان دهد. پیگیری سریع و مستند، معمولاً ساده‌ترین راه برای جلوگیری از این دردسر است.

آیا مرخصی اضطراری شامل کارگران قراردادی و موقت هم می‌شود؟

اگر فرد مشمول قانون کار باشد، صرف موقت یا دائم بودن قرارداد، به‌خودی‌خود نباید باعث حذف حقوق قانونی مقرر در قانون کار شود.
بنابراین کارگر قراردادی نیز باید وضعیت خود را بر اساس شمول قانون کار و مقررات مربوط بررسی کند.
البته برای نیروهایی که وضعیت استخدامی خاص، مقررات اختصاصی یا رابطه استخدامی متفاوتی دارند، باید مقررات همان رابطه استخدامی مورد بررسی قرار گیرد.

مرخصی اضطراری را با «مرخصی فوری» اشتباه نگیرید

در جست‌ وجوهای اینترنتی ممکن است با عباراتی مانند:

این عبارات همیشه به یک مفهوم حقوقی واحد اشاره نمی‌کنند.
ممکن است یک شرکت در آیین‌نامه داخلی خود عنوان «مرخصی اضطراری» را برای موارد بیشتری استفاده کند؛ اما این موضوع با مرخصی سه‌روزه موضوع ماده 73 قانون کار یکی نیست.
بنابراین هنگام مطالعه آیین‌نامه یا فیش حضور و غیاب، به مبنای قانونی و عنوان دقیق مرخصی توجه کنید، نه فقط اسم آن.

اشتباهات رایج درباره مرخصی اضطراری که ممکن است برایتان دردسرساز شود

در موضوع مرخصی اضطراری، گاهی یک اشتباه کوچک می‌تواند به کسر اشتباه مرخصی، ثبت غیبت یا حتی اختلاف با کارفرما منجر شود. نکته مهم این است که بسیاری از این مشکلات نه به دلیل پیچیدگی قانون، بلکه به خاطر یک برداشت نادرست یا بی‌توجهی به مراحل ثبت مرخصی اتفاق می‌افتند.

برای اینکه در چنین موقعیتی غافلگیر نشوید، در اینفوگرافیک زیر مهم‌ترین اشتباهات رایج درباره مرخصی اضطراری را یک‌جا آورده‌ایم؛ مواردی که دانستن آن‌ها می‌تواند جلوی دردسرهای بعدی را بگیرد.

همان‌طور که می‌بینید، شناخت حق قانونی به‌ تنهایی کافی نیست؛ نحوه استفاده و ثبت مرخصی اضطراری هم اهمیت دارد. اطلاع‌رسانی سریع، ارائه مدارک معتبر و بررسی نحوه ثبت مرخصی در سیستم حضور و غیاب، چند اقدام ساده اما مهم هستند که می‌توانند از بسیاری از اختلافات جلوگیری کنند.

اگر درباره شرایط خاص خودتان مطمئن نیستید، قبل از ثبت مرخصی بهتر است متن قانون و مقررات مربوط به نوع استخدامتان را بررسی کنید؛ چون شرایط کارگران مشمول قانون کار با برخی گروه‌های استخدامی می‌تواند متفاوت باشد.

مرخصی اضطراری و فیش حقوقی؛ بعد ازمرخصی این چند مورد را حتماً چک کنید

گرفتن مرخصی اضطراری پایان ماجرا نیست؛ ثبت درست آن در سیستم اداری و انعکاس صحیح در فیش حقوقی، مرحله‌ای است که نباید از آن غافل شوید. گاهی کارمند یا کارگر تصور می‌کند چون مرخصی‌اش ثبت شده، دیگر نیازی به بررسی ندارد؛ اما یک ثبت اشتباه در سیستم حضور و غیاب می‌تواند بعداً خودش را در فیش حقوقی نشان دهد.

پس وقتی فیش حقوقی ماه مربوط به مرخصی صادر شد، چند دقیقه برای بررسی آن وقت بگذارید. این موارد را کنترل کنید:

چرا بررسی فیش حقوقی بعد از مرخصی اضطراری مهم است؟

چون ممکن است اشتباه اداری در همان روزهای اول به چشم نیاید و زمانی متوجه آن شوید که فیش حقوقی یا گزارش مانده مرخصی را بررسی می‌کنید. برای مثال، اگر مرخصی اضطراری شما به‌اشتباه با عنوان مرخصی استحقاقی ثبت شده باشد، ممکن است بدون اینکه متوجه شوید از سهم مرخصی سالانه‌ تان کم شود.

یک بررسی ساده می‌تواند جلوی یک اختلاف طولانی را بگیرد. اگر مغایرتی دیدید، بهتر است ابتدا موضوع را با مستندات و به‌صورت مشخص از منابع انسانی پیگیری کنید و در صورت حل نشدن اختلاف، از مسیرهای قانونی مربوط اقدام کنید.

آیا مرخصی اضطراری شامل کارگران قراردادی وموقت هم می‌شود؟

یکی از سوال‌هایی که برای بسیاری از کارکنان پیش می‌آید این است: «من قرارداد موقت دارم؛ آیا مرخصی اضطراری شامل من هم می‌شود؟» صرفِ موقت یا دائم بودن قرارداد، به‌تنهایی معیار حذف حقوق قانونی کارگر نیست. اگر رابطه کاری فرد مشمول قانون کار باشد، حقوق و مزایای قانونی او نیز باید بر اساس مقررات مربوط بررسی شود.

بنابراین داشتن قرارداد موقت نباید باعث شود کارگر تصور کند حقوق قانونی خود را از دست داده است. در مورد مرخصی موضوع ماده 73 نیز ابتدا باید مشخص شود که فرد از نظر مقررات، مشمول قانون کار است یا خیر؛ سپس شرایط مرخصی بر اساس همان قانون بررسی شود.

یک نکته مهم برای قراردادهای خاص

البته همه افرادی که در یک مجموعه کار می‌کنند، الزاماً از یک مقررات استخدامی پیروی نمی‌کنند. ممکن است فردی تحت قانون کار، مقررات استخدامی خاص، قرارداد یا رابطه استخدامی متفاوت فعالیت داشته باشد. در چنین شرایطی نمی‌توان صرفاً با عنوان «کارمند» یا «قراردادی» یک حکم یکسان صادر کرد.پس اگر درباره مرخصی اضطراری کارگران قراردادی، نیروهای موقت یا کارکنان با وضعیت استخدامی خاص سوال دارید، ابتدا نوع رابطه استخدامی خود را مشخص کنید و سپس مقررات مربوط به همان گروه را بررسی کنید.

نکته کاربردی: اگر قرارداد شما موقت است، قبل از هر اقدامی متن قرارداد، مقررات محل کار و وضعیت شمول قانون کار را بررسی کنید. این کار کمک می‌کند به‌جای تکیه بر برداشت‌های رایج، دقیقاً بدانید چه حقوقی برای شما قابل مطالبه است.

جمع‌بندی؛ مرخصی اضطراری را بشناسید تا در یک روز سخت، دغدغه کاری نداشته باشید

مطالب بیشتر تماس با ما

• 1) مرخصی اضطراری چند روز است؟

  طبق ماده 73 قانون کار، سه روز با استفاده از مزد

• 2) چه مواردی مشمول مرخصی اضطراری می‌شود؟

  ازدواج دائم یا فوت همسر، پدر، مادر و فرزند

• 3) آیا مرخصی اضطراری از مرخصی استحقاقی کم می‌شود؟

  خیر، این حق از مرخصی استحقاقی سالانه جداست

• 4) آیا مرخصی اضطراری با حقوق است؟

  بله، طبق قانون (استفاده از مزد) در این سه روز صحبت می‌کند

• 5) برای ثبت مرخصی اضطراری چه مدارکی لازم است؟

  برای امور اداری معمولاً سند ازدواج یا گواهی فوت ارائه می‌شود