استهلاک دارایی نامشهود 1405 + انواع و تفاوت ها

استهلاک دارایی نامشهود یکی از موضوعات مهم در حسابداری دارایی‌های غیرجاری است. دارایی نامشهود برخلاف دارایی مشهود، شکل فیزیکی ندارد. با این حال، می‌تواند برای شرکت منافع اقتصادی ایجاد کند.

نرم‌افزار، حق اختراع، حق تالیف و نشر، مجوزها و برخی حقوق قراردادی از نمونه‌های دارایی های نامشهود هستند.

نحوه محاسبه استهلاک این دارایی‌ها با توجه به عمر مفید آنها تعیین می‌شود. بنابراین نمی‌توان برای تمام دارایی‌های نامشهود یک روش یا نرخ ثابت در نظر گرفت.

بر اساس استاندارد حسابداری شماره 17، دارایی‌های نامشهود از نظر عمر مفید به دو گروه تقسیم می‌شوند:

دارایی با عمر مفید معین مستهلک می‌شود. دارایی با عمر مفید نامعین مستهلک نمی‌شود. با این حال، گروه دوم باید از نظر کاهش ارزش بررسی شود.

در این مقاله، استهلاک دارایی نامشهود در سال 1405 را بررسی می‌کنیم. همچنین روش محاسبه، ثبت حسابداری، نحوه تعیین عمر مفید، روش‌های استهلاک و تفاوت دارایی نامشهود با عمر مفید معین و نامعین را توضیح می‌دهیم.

دارایی نامشهود چیست؟

دارایی نامشهود یک دارایی غیرپولی قابل تشخیص است. این دارایی فاقد ماهیت عینی است. با این حال، می‌تواند منافع اقتصادی آتی برای واحد تجاری ایجاد کند.

البته هر هزینه‌ای که برای موارد غیرملموس انجام شود، الزاماً دارایی نامشهود نیست. برای شناسایی دارایی باید معیارهای مربوط به شناخت و اندازه‌گیری رعایت شود.

استاندارد حسابداری شماره 17، نحوه شناخت، اندازه‌گیری، استهلاک و افشای دارایی‌های نامشهود را مشخص می‌کند.

استهلاک دارایی نامشهود چیست؟

فرض کنید یک شرکت، نرم‌افزاری را به مبلغ 600 میلیون تومان خریداری می‌کند و قصد دارد به مدت 5 سال از آن استفاده کند. در این شرایط، شرکت قرار نیست فقط در زمان خرید از نرم‌افزار منفعت بگیرد؛ بلکه طی 5 سال از آن استفاده خواهد کرد.

بنابراین، اگر نرم‌افزار دارای عمر مفید معین باشد، منطقی نیست کل مبلغ 600 میلیون تومان در همان سال خرید به عنوان هزینه شناسایی شود. بهای نرم‌افزار باید طی دوره‌ای که شرکت از آن استفاده می‌کند، به‌تدریج شناسایی شود.

اگر ارزش باقیمانده نرم‌افزار صفر باشد و روش خط مستقیم انتخاب شود، استهلاک سالانه به شکل زیر محاسبه خواهد شد:

در نتیجه، سالانه 120 میلیون تومان استهلاک برای نرم‌افزار شناسایی می‌شود.

اما استاندارد حسابداری شماره 17 «دارایی‌های نامشهود» چه می‌گوید؟

بر اساس استاندارد حسابداری شماره 17، مبلغ استهلاک‌پذیر دارایی نامشهود با عمر مفید معین باید به صورت سیستماتیک طی عمر مفید آن تخصیص داده شود. روش استهلاک نیز باید تا حد امکان الگوی مصرف منافع اقتصادی دارایی را نشان دهد.

به زبان ساده، استهلاک دارایی نامشهود یعنی تخصیص بهای استهلاک‌پذیر یک دارایی نامشهود طی عمر مفید آن.

نکته مهم این است که همه دارایی‌های نامشهود مستهلک نمی‌شوند. دارایی نامشهود با عمر مفید معین مستهلک می‌شود، اما دارایی نامشهود با عمر مفید نامعین استهلاک ندارد و باید از نظر کاهش ارزش بررسی شود.

آیا همه دارایی‌های نامشهود مستهلک می‌شوند؟

خیر.

این موضوع یکی از مهم‌ترین نکات درباره استهلاک دارایی نامشهود است.

ابتدا باید عمر مفید دارایی مشخص شود. سپس نحوه حسابداری آن تعیین می‌شود.

نوع دارایی نامشهود	وضعیت استهلاک
عمر مفید معین	مستهلک می‌شود
عمر مفید نامعین	مستهلک نمی‌شود
عمر مفید نامعین با وجود نشانه کاهش ارزش	آزمون کاهش ارزش انجام می‌شود

بنابراین نمی‌توان گفت تمام دارایی‌های نامشهود دارای استهلاک هستند.

استاندارد حسابداری شماره 17 نیز همین تفکیک را مبنای حسابداری قرار داده است.

انواع دارایی نامشهود از نظر عمر مفید

1. دارایی نامشهود با عمر مفید معین

عمر مفید معین یعنی بتوان دوره استفاده اقتصادی از دارایی را برآورد کرد.

برای مثال، شرکت حق استفاده از یک نرم‌افزار را برای 5 سال خریداری می‌کند. در این شرایط، دوره استفاده قابل تعیین است.

بنابراین دارایی دارای عمر مفید معین است.

در این حالت، مبلغ استهلاک‌پذیر دارایی طی عمر مفید آن مستهلک می‌شود.

2. دارایی نامشهود با عمر مفید نامعین

عمر مفید نامعین به معنی عمر بی‌نهایت نیست.

منظور این است که در زمان ارزیابی، نمی‌توان محدوده زمانی مشخصی برای دوره ایجاد جریان‌های نقدی ورودی توسط دارایی تعیین کرد.

دارایی با عمر مفید نامعین مستهلک نمی‌شود. در مقابل، باید از نظر کاهش ارزش بررسی شود. این بررسی حداقل سالانه انجام می‌شود.

تفاوت عمر مفید معین و نامعین در دارایی نامشهود

معیار	عمر مفید معین	عمر مفید نامعین
امکان تعیین دوره استفاده	وجود دارد	محدوده مشخصی قابل تعیین نیست
استهلاک	دارد	ندارد
کاهش ارزش	طبق الزامات مربوط	بررسی حداقل سالانه اهمیت دارد
بازنگری عمر مفید	حداقل سالانه	باید مورد بازنگری قرار گیرد
نمونه	مجوز 5 ساله	دارایی با منافع قابل پیش‌بینی بدون محدودیت زمانی مشخص

عمر مفید دارایی نامشهود چگونه تعیین می‌شود؟

تعیین عمر مفید یکی از مهم‌ترین مراحل حسابداری دارایی نامشهود است.

عمر مفید فقط بر اساس مدت قرارداد تعیین نمی‌شود. عوامل مختلفی باید بررسی شود.

مثال تعیین عمر مفید

فرض کنید یک شرکت مجوز استفاده از نرم‌افزاری را برای 8 سال خریداری کرده است.

اگر شرایط تمدید وجود نداشته باشد، مدت قرارداد می‌تواند یکی از عوامل اصلی تعیین عمر مفید باشد.

اما اگر نرم‌افزار به دلیل تغییر سریع فناوری تنها برای 5 سال قابل استفاده باشد، بررسی شرایط اقتصادی و فنی نیز ضروری است.

پس تعیین عمر مفید فقط یک محاسبه قراردادی نیست.

استهلاک دارایی نامشهود از چه زمانی شروع می‌شود؟

استهلاک دارایی نامشهود با عمر مفید معین از زمانی شروع می‌شود که دارایی برای استفاده موردنظر آماده باشد.

بنابراین تاریخ خرید همیشه تاریخ شروع استهلاک نیست.

برای مثال، شرکت در اردیبهشت ماه یک نرم‌افزار خریداری می‌کند. نصب و آماده‌سازی نرم‌افزار تا خرداد ادامه دارد.

اگر نرم‌افزار از ابتدای تیرماه آماده استفاده باشد، شروع استهلاک بر اساس زمان آماده بودن برای استفاده تعیین می‌شود.

روش استهلاک دارایی نامشهود چگونه انتخاب می‌شود؟

روش استهلاک باید الگوی مصرف منافع اقتصادی دارایی را نشان دهد.

به عبارت دیگر، اگر بتوان مشخص کرد که منافع اقتصادی دارایی چگونه در طول زمان مصرف می‌شود، روش استهلاک نیز باید متناسب با همان الگو انتخاب شود.

روش خط مستقیم

در روش خط مستقیم، مبلغ استهلاک‌پذیر به صورت مساوی طی عمر مفید تخصیص داده می‌شود.

این روش در مواردی کاربرد زیادی دارد که الگوی مصرف منافع اقتصادی دارایی تقریباً یکنواخت باشد.

روش نزولی

در روش نزولی، هزینه استهلاک در سال‌های ابتدایی بیشتر است.

با گذشت زمان، مبلغ استهلاک کاهش پیدا می‌کند.

این روش زمانی قابل استفاده است که الگوی مصرف منافع اقتصادی دارایی چنین الگویی را نشان دهد.

روش مجموع آحاد تولید

در این روش، استهلاک بر اساس میزان استفاده یا تولید محاسبه می‌شود.

این روش زمانی مناسب است که بتوان میزان مصرف منافع دارایی را بر اساس تعداد واحد تولید یا معیار مشابه اندازه‌گیری کرد.

ارزش باقیمانده دارایی نامشهود چیست؟

ارزش باقیمانده مبلغی است که انتظار می‌رود در پایان عمر مفید دارایی از واگذاری آن به دست آید.

در بسیاری از دارایی‌های نامشهود، ارزش باقیمانده صفر است.

با این حال، صفر بودن ارزش باقیمانده یک قاعده بدون استثنا نیست.

استاندارد حسابداری شماره 17 شرایط خاصی را برای وجود ارزش باقیمانده در نظر گرفته است. از جمله اینکه شخص ثالثی خرید دارایی را در پایان عمر مفید تعهد کرده باشد یا ارزش باقیمانده بتواند به شکل اتکاپذیر اندازه‌گیری شود.

مثال محاسبه استهلاک دارایی نامشهود

فرض کنید شرکت «الف» یک نرم‌افزار را به مبلغ 600 میلیون تومان خریداری کرده است.

اطلاعات دارایی به شکل زیر است:

عنوان	مبلغ
بهای تمام‌شده	600 میلیون تومان
ارزش باقیمانده	صفر
عمر مفید	5 سال
روش استهلاک	خط مستقیم

ابتدا مبلغ استهلاک‌پذیر را محاسبه می‌کنیم:

0 − 600 = 600 میلیون تومان

سپس استهلاک سالانه:

5 ÷ 600 = 120 میلیون تومان

بنابراین:

استهلاک سالانه = 120 میلیون تومان

و استهلاک ماهانه:

12 ÷ 120 = 10 میلیون تومان

پس هزینه استهلاک ماهانه این نرم‌افزار برابر با 10 میلیون تومان است.

ثبت حسابداری استهلاک دارایی نامشهود

ثبت حسابداری استهلاک به شکل زیر است:

حساب	بدهکار	بستانکار
هزینه استهلاک دارایی نامشهود	10,000,000
استهلاک انباشته دارایی نامشهود		10,000,000

این ثبت در صورتی است که استهلاک دارایی مستقیماً به عنوان هزینه دوره شناسایی شود.

اما همیشه استهلاک دارایی نامشهود مستقیماً هزینه دوره نیست.

آیا استهلاک دارایی نامشهود همیشه هزینه دوره است؟

خیر.

این نکته برای حسابداران بسیار مهم است.

طبق استاندارد حسابداری شماره 17، هزینه استهلاک هر دوره معمولاً به عنوان هزینه دوره شناسایی می‌شود.

اما یک استثنا وجود دارد.

اگر استهلاک دارایی نامشهود طبق یک استاندارد دیگر باید در مبلغ دفتری دارایی دیگری منظور شود، استهلاک به آن دارایی منتقل می‌شود.

در نتیجه، محل ثبت هزینه استهلاک به نحوه استفاده از دارایی نیز بستگی دارد.

مثال

فرض کنید یک شرکت تولیدی از یک نرم‌افزار تخصصی در فرآیند تولید استفاده می‌کند.

این نرم‌افزار بخشی از فرآیند تولید محصولات است.

در این شرایط، استهلاک نرم‌افزار می‌تواند در محاسبه بهای تمام‌شده تولید و موجودی کالا موثر باشد.

بنابراین نباید همیشه استهلاک دارایی نامشهود را بدون بررسی، مستقیماً در حساب هزینه استهلاک دوره ثبت کرد.

استهلاک دارایی نامشهود مورد استفاده در تولید

این موضوع اهمیت ویژه‌ای برای شرکت‌های تولیدی دارد.

فرض کنید یک شرکت برای کنترل خط تولید از یک نرم‌افزار تخصصی استفاده می‌کند.

شرکت این نرم‌افزار را به مبلغ 1 میلیارد تومان خریداری کرده است.

عمر مفید نرم‌افزار 5 سال است.

اگر روش خط مستقیم انتخاب شود، استهلاک سالانه برابر با 200 میلیون تومان خواهد بود.

در صورتی که استهلاک نرم‌افزار طبق الزامات مربوط در بهای تمام‌شده تولید منظور شود، این مبلغ می‌تواند بخشی از هزینه‌های مرتبط با تولید باشد.

در نتیجه، استهلاک دارایی نامشهود می‌تواند بر بهای تمام‌شده موجودی کالا و در نهایت سود شرکت اثر بگذارد.

این موضوع یکی از نکاتی است که هنگام طراحی کدینگ حسابداری و ثبت‌های حسابداری شرکت‌های تولیدی باید مورد توجه قرار گیرد.

بازنگری سالانه عمر مفید و روش استهلاک

عمر مفید دارایی نامشهود یک برآورد ثابت و غیرقابل تغییر نیست.

شرایط ممکن است در طول زمان تغییر کند.

برای مثال، یک نرم‌افزار در ابتدا برای 5 سال مفید برآورد شده است. پس از دو سال، فناوری جدیدی وارد بازار می‌شود.

در نتیجه، انتظار می‌رود نرم‌افزار فقط یک سال دیگر قابل استفاده اقتصادی باشد.

در چنین شرایطی، برآورد عمر مفید باید مورد بازنگری قرار گیرد.

طبق استاندارد حسابداری شماره 17، دوره و روش استهلاک دارایی نامشهود با عمر مفید معین باید حداقل در پایان هر سال مالی بازنگری شود.

اگر عمر مفید جدید تفاوت قابل ملاحظه‌ای با برآورد قبلی داشته باشد، دوره استهلاک اصلاح می‌شود.

همچنین اگر الگوی مصرف منافع اقتصادی تغییر کند، روش استهلاک نیز باید بررسی شود.

این تغییرات در چارچوب تغییر در برآورد حسابداری بررسی می‌شوند.

تغییر عمر مفید از نامعین به معین

ممکن است یک دارایی در ابتدا عمر مفید نامعین داشته باشد.

در این شرایط، استهلاک برای آن شناسایی نمی‌شود.

اما شرایط اقتصادی یا فنی می‌تواند در سال‌های بعد تغییر کند.

برای مثال، یک فناوری جدید ممکن است باعث شود دوره استفاده اقتصادی از دارایی قابل پیش‌بینی شود.

در این حالت، عمر مفید دارایی باید دوباره بررسی شود.

اگر عمر مفید از نامعین به معین تغییر کند، نحوه حسابداری دارایی نیز تغییر خواهد کرد.

این موضوع می‌تواند نشانه‌ای برای بررسی کاهش ارزش دارایی نیز باشد.

آزمون کاهش ارزش دارایی نامشهود با عمر مفید نامعین

دارایی نامشهود با عمر مفید نامعین مستهلک نمی‌شود.

اما این موضوع به معنی بی‌نیازی از بررسی ارزش دارایی نیست.

دارایی با عمر مفید نامعین باید از نظر کاهش ارزش بررسی شود.

این بررسی حداقل سالانه انجام می‌شود.

همچنین اگر نشانه‌ای از کاهش ارزش وجود داشته باشد، موضوع باید بررسی شود.

بنابراین باید بین دو مفهوم زیر تفاوت قائل شویم:

استهلاک: تخصیص سیستماتیک مبلغ استهلاک‌پذیر طی عمر مفید.

کاهش ارزش: بررسی این موضوع که آیا مبلغ دفتری دارایی بیشتر از مبلغ بازیافتنی آن شده است یا خیر.

تفاوت استهلاک و کاهش ارزش دارایی نامشهود

موضوع	استهلاک	کاهش ارزش
هدف	تخصیص مبلغ استهلاک‌پذیر	شناسایی کاهش قابل توجه در ارزش دارایی
زمان	طی عمر مفید معین	در صورت وجود الزامات و نشانه‌های مربوط
دارایی با عمر مفید نامعین	ندارد	باید بررسی شود
مبنا	عمر مفید و الگوی مصرف	مبلغ بازیافتنی و مبلغ دفتری
نتیجه	شناسایی استهلاک	شناسایی زیان کاهش ارزش در صورت احراز شرایط

پس عبارت «دارایی نامشهود با عمر مفید نامعین مستهلک نمی‌شود» به معنی «ارزش آن همیشه ثابت می‌ماند» نیست.

آیا در صورت عدم استفاده، استهلاک دارایی نامشهود متوقف می‌شود؟

خیر.

عدم استفاده موقت از دارایی نامشهود با عمر مفید معین، به تنهایی باعث توقف استهلاک نمی‌شود.

استاندارد حسابداری شماره 17 تصریح می‌کند که محاسبه استهلاک در صورت عدم استفاده متوقف نمی‌شود.

توقف استهلاک در شرایط مشخصی مانند کامل مستهلک شدن دارایی یا طبقه‌بندی آن به عنوان دارایی نگهداری‌شده برای فروش مطرح می‌شود.

استهلاک دارایی نامشهود در سال 1405

در سال 1405 نیز برای محاسبه استهلاک دارایی نامشهود نمی‌توان یک نرخ ثابت برای همه دارایی‌ها تعیین کرد.

مبنای محاسبه به ویژگی‌های هر دارایی بستگی دارد.

بنابراین عنوان «استهلاک دارایی نامشهود 1405» به معنی وجود یک نرخ جدید و واحد برای تمام دارایی‌های نامشهود نیست.

مهم‌ترین اشتباهات در محاسبه استهلاک دارایی نامشهود

1. استهلاک همه دارایی‌های نامشهود

هر دارایی نامشهود الزاماً مستهلک نمی‌شود.

ابتدا باید عمر مفید مشخص شود.

2. استفاده از یک نرخ ثابت

عمر مفید دارایی‌های مختلف یکسان نیست.

پس استفاده از یک نرخ ثابت می‌تواند باعث محاسبه اشتباه شود.

3. شروع استهلاک از تاریخ خرید

تاریخ خرید لزوماً تاریخ شروع استهلاک نیست.

تاریخ آماده استفاده بودن دارایی اهمیت دارد.

4. بی‌توجهی به تغییر فناوری

در مورد نرم‌افزارها، تغییر فناوری می‌تواند عمر اقتصادی دارایی را کاهش دهد.

5. اشتباه گرفتن استهلاک و کاهش ارزش

این دو مفهوم یکسان نیستند.

6. بی‌توجهی به استفاده تولیدی از دارایی

در برخی موارد، استهلاک دارایی نامشهود می‌تواند در بهای تمام‌شده دارایی یا موجودی دیگری منظور شود.

7. عدم بازنگری سالانه

عمر مفید و روش استهلاک دارایی نامشهود با عمر مفید معین باید حداقل در پایان هر سال مالی بازنگری شود.

اطلاعات مربوط به استهلاک دارایی نامشهود در صورت‌های مالی

موضوع فقط محاسبه استهلاک نیست.

برخی اطلاعات مربوط به دارایی‌های نامشهود نیز باید در صورت‌های مالی افشا شود.

جدول خلاصه استهلاک دارایی نامشهود

موضوع	نکته مهم
دارایی با عمر مفید معین	مستهلک می‌شود
دارایی با عمر مفید نامعین	مستهلک نمی‌شود
شروع استهلاک	از زمان آماده استفاده شدن
روش استهلاک	متناسب با الگوی مصرف منافع
روش خط مستقیم	در صورت عدم امکان تعیین اتکاپذیر الگو
بازنگری	حداقل در پایان هر سال مالی
کاهش ارزش عمر مفید نامعین	حداقل سالانه بررسی می‌شود
عدم استفاده موقت	به‌تنهایی موجب توقف استهلاک نمی‌شود
ارزش باقیمانده	در حالت عادی ممکن است صفر باشد
استفاده در تولید	ممکن است استهلاک در بهای تمام‌شده منظور شود

مطالب بیشتر تماس با ما

• 1. آیا همه دارایی‌های نامشهود مستهلک می‌شوند؟

  خیر. فقط دارایی‌های نامشهود با عمر مفید معین مستهلک می‌شوند. دارایی‌های با عمر مفید نامعین مستهلک نمی‌شوند.

• 2. استهلاک دارایی نامشهود از چه زمانی شروع می‌شود؟

  استهلاک از زمانی شروع می‌شود که دارایی برای استفاده موردنظر آماده باشد. بنابراین تاریخ خرید همیشه تاریخ شروع استهلاک نیست.

• 3. آیا نرم‌افزار یک دارایی نامشهود محسوب می‌شود؟

  در صورت احراز معیارهای شناسایی، نرم‌افزار می‌تواند به عنوان دارایی نامشهود شناسایی شود. اگر عمر مفید آن معین باشد، طی عمر مفید مستهلک خواهد شد.

• 4. بهترین روش استهلاک دارایی نامشهود چیست؟

  یک روش واحد برای همه دارایی‌ها وجود ندارد. روش استهلاک باید متناسب با الگوی مصرف منافع اقتصادی دارایی انتخاب شود. اگر این الگو به شکل اتکاپذیر قابل تعیین نباشد، روش خط مستقیم استفاده می‌شود.

• 5. آیا عمر مفید دارایی نامشهود هر سال بررسی می‌شود؟

  بله. دوره و روش استهلاک دارایی نامشهود با عمر مفید معین باید حداقل در پایان هر سال مالی بازنگری شود.

• 6. آیا استهلاک دارایی نامشهود همیشه در حساب هزینه ثبت می‌شود؟

  خیر. در برخی موارد، استهلاک دارایی نامشهود می‌تواند طبق الزامات مربوط در مبلغ دفتری دارایی دیگری منظور شود. برای مثال، در برخی شرایط می‌تواند در بهای تمام‌شده تولید اثر داشته باشد.

• 7. آیا برای استهلاک دارایی نامشهود در سال 1405 نرخ مشخصی وجود دارد؟

  خیر. برای تمام دارایی‌های نامشهود یک نرخ ثابت وجود ندارد. نرخ یا مبلغ استهلاک با توجه به عمر مفید و روش مناسب برای همان دارایی تعیین می‌شود.