حسابداری ارزی چگونه کار می‌کند؟ | تسعیر ارز در حسابداری

فعالیت در چندین کشور اغلب مستلزم انجام معاملات تجاری با ارزهای مختلف است. به عبارت دیگر در شرکتهایی که معاملات ارزی انجام می‌شود به مراتب با سیستم حسابداری ارزی سرو کار دارند. و واحد پولی شرکتی که صورت های مالی در آنجا تهیه می شود، ارز حسابداری محسوب می شود. در این مقاله قصد داریم در مورد حسابداری ارزی و چالش های آن صحبت کنیم پس تا پایان با ما همراه باشید.

تعریف حسابداری ارزی

مجموعه‌ای از عملیات حسابداری را که برای ثبت معاملاتی توسط ارزهای خارجی مانند دلار، یورو، پوند و... ، بکار می‌رود حسابداری ارزی گوییم. به عبارت دیگر بیانی است که جهت تعریف ارز مورد استفاده‌ در یک شرکت برای ثبت معاملات و صورتهای مالی شان بکار می‌رود.

معاملات ارزی

معامله‌هایی که میان شرکتهای داخلی با خارجی انجام می‌شود، معاملات ارزی نام دارد. در این معاملات باید واحد مالی تجاری به واحد پول ایران یا پول گزارشگری تبدیل شود. شاید بپرسید منظور از اصطلاح پول گزارشگری چیست!

واحد پول گزارشگری

با توجه به استاندارد حسابداری شماره 16 واحد پول گزارشگری در واقع همان واحد پولی است که جهت انجام معامله با شرکتهای مختلف و در صورتهای مالی شرکت استفاده می‌شود. این واحد گزارشگری می‌تواند دلار، یورو و درهم باشد. در کشور ایران که واحد پول ملی ما ریال است باید در صورت‌های مالی از ریال به عنوان واحد پول گزارشگری استفاده کنند.

به عبارت دیگر، شرکتهای داخلی ایران، در صورت انجام خرید و فروش با دیگر شرکت‌ها باید مبالغ فاکتورها را به ریال درج کنند.

تسعیر ارز در حسابداری

منظور از تسعیر ارز، در واقع تبدیل یک صورت مالی یا عملیات مالی بر حسب یک ارز مشخص به صورت مالی مطابق با واحد گزارشگری است. تسعیر ارز یا همان تبدیل واحد پولی یکی از مفاهیم مهم در اقتصاد و حسابداری است. یک حسابدار در واقع با تسعیر ارز بررسی می‌کند که نرخ تغییرات ارز چه اثری بر روی عملیات مالی می‌گذارد و آیا این اثر برای شرکت سود به همراه دارد یا خیر.

منظور از نرخ تسعیر ارز چیست؟

نرخ تبدیل دو ارز به یکدیگر را نرخ تسعیر ارز گویند. به عبارت دیگر نرخ تسعیر ارز عبارت است از نرخ تبدیل دو واحد پول به یکدیگر.  مثل وقتی که دلار را به ریال تبدیل می کنیم یا برعکس و  یا حتی وقتی که دو ارز خارجی را به یکدیگر تبدیل می‌کنیم (مثلا تبدیل لیر به دلار یا برعکس).

دو نوع نرخ تسعیر داریم:

- نرخ مستقیم

- غیرمستقیم

ثبت حسابداری تسعیر ارز

جهت ثبت حسابداری ارزی لازم است بدانید که فقط برای اقلام پولی می‌توان تسعیر ارز انجام داد. اما اقلام پولی و غیر پولی چیست؟ منظور از اقلام پولی؛ کلیه‌ی وجوه نقد، دارایی‌ها و بدهی‌های شرکت می‌باشد که قرار است به مبلغ قابل تعیینی از وجه نقد، دریافت یا پرداخت شود. ولی اقلام غیر پولی مواردی مثل موجودی کالاهای خریداری شده از کشورهای خارجی است. این گونه اقلام با افزایش قیمت دلار و یا سایر ارزها شامل تسعیر ارز نمی‌شوند یا به عبارتی قابلیت تسعیر ندارند.

استاندارد تسعیر ارز

همانطور که در پاراگراف های قبل اشاره شد، معاملات ارزی یا عملیات خرید و فروش خارجی باید با واحد پول داخلی (ریال) تسعیر شوند. در حسابداری ارزی، استاندارد تسعیر ارز تعیین می‌کند که از چه نرخی برای تسعیر ارز استفاده شود. استاندارد شماره 16 استانداردهای حسابداری (تحت عنوان تسعیر ارز) به طور جامع در مورد تعاریف مربوط به موضوع تسعیر ارز صحبت می‌کند. در واقع این استانداردها به این سبب ایجاد شدند تا تسعیر مبادلات ارزی به نحوی باشد که نتایج آن با آثار تغییرات نرخ ارز بر جریان های وجوه نقد یک واحد تجاری هماهنگ باشد.

عوامل مهم تغییر نرخ ارز

آگاهی از عوامل تاثیرگذار بر روی تغییر نرخ ارز باعث می‌شود که به عنوان یک حسابدار ارزی، ثبت حسابداری تسعیر ارز را بهتر انجام دهیم. از جمله مهم ترین عوامل روی نرخ ارز عبارتند از:

•  تغییرات نرخ تورم؛
•  تغییر در نرخ بهره؛
•  معاملات خارجی کشور؛
•  تغییر در میزان بدهی‌های دولت؛
• بی ثباتی های عرصه‌ی سیاسی؛
•  رکود اقتصادی.

نحوه انجام حسابداری ارزی

برای انجام حسابداری ارزی و ثبت اسناد آن، باید به عملیات مربوط به تسعیر ارز یا به عبارتی به فرآیند مبادلات ارزی تسلط پیدا کنید. مثلا زمانی که یک شرکت خرید و فروش ها و معاملات خارجی خود را با ارزهای مختلفی انجام می‌دهد در ابتدا بهتر است در سیستم حسابداری خود کلیه‌ی این ارزها را به صورت جداگانه تعریف کند.

پس از تعریف ارزها و تعیین میزان معاملات مربوط به هریک، مانده هر کدام را به واحد پول گزارشگری تبدیل می‌کنیم. به این صورت عمل می کنیم :

مبلغ مانده ارزی را در نرخ تسعیر ارز ضرب می‌کنیم  تا مانده بر اساس واحد پول گزارشگری به دست آید.

بررسی دقیق‌تر اقلام پولی و غیرپولی در حسابداری ارزی

تعریف اقلام پولی

اقلام پولی، اقلامی هستند که قرار است در آینده با یک مبلغ مشخص و قابل تعیین وجه نقد (ریالی یا ارزی) تسویه شوند؛ مثل:

این اقلام باید در تاریخ ترازنامه با نرخ ارز روز تسعیر شوند.

تعریف اقلام غیرپولی

اقلام غیرپولی، اقلامی هستند که به تعداد ثابت وجه نقد تسویه نمی‌شوند؛ مثل:

این اقلام معمولاً با نرخ ارز در تاریخ انجام معامله ثبت می‌شوند و بعد از آن، به دلیل تغییر نرخ ارز، دوباره تسعیر نمی‌شوند؛ مگر در موارد خاصی که استانداردهای حسابداری اجازه تعدیل می‌دهند.

تاثیر نوسانات نرخ ارز بر صورت‌های مالی و سود و زیان ارزی

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در حسابداری ارزی، نوسانات نرخ ارز و تاثیر مستقیم آن بر صورت‌ های مالی است. تغییرات نرخ ارز می‌تواند باعث ایجاد سود یا زیان تسعیر شود و تصویر صورت سود و زیان و ترازنامه را به طور جدی تحت تاثیر قرار دهد.

سود و زیان ناشی از تسعیر ارز

زمانی که یک معامله ارزی در تاریخ وقوع با یک نرخ و در تاریخ تسویه یا در پایان دوره مالی با نرخی دیگر تسعیر می‌شود، تفاوت این دو نرخ به صورت سود یا زیان تسعیر ارز شناسایی می‌گردد. این سود یا زیان در صورت سود و زیان دوره منعکس شده و می‌تواند باعث افزایش یا کاهش قابل توجه سود خالص شود.

اثر تسعیر بر دارایی‌ها و بدهی‌های ارزی

دارایی‌ها و بدهی‌های پولی ارزی (مثل حساب‌های دریافتنی و پرداختنی ارزی، وام‌ها، سپرده‌های ارزی و…) در پایان هر دوره مالی باید بر اساس نرخ ارز روز (نرخ اختتامیه) تسعیر شوند. در صورت کاهش ارزش ریال، مانده ریالی بدهی‌های ارزی افزایش می‌یابد و برعکس، در صورت تقویت ریال، مانده ریالی بدهی‌ها کاهش می‌یابد.

نرخ‌های قابل قبول برای تسعیر از دید قوانین و مالیات

در عمل، حسابداران ارزی باید به این نکته توجه کنند که سازمان امور مالیاتی چه نرخ‌هایی را برای تسعیر می‌پذیرد (مثلاً نرخ سامانه نیما، نرخ ارز آزاد، یا نرخ‌های اعلامی بانک مرکزی در دوره‌های مختلف). استفاده از نرخ‌های مورد قبول مراجع رسمی، از بروز اختلافات مالیاتی و رد هزینه‌ها در رسیدگی جلوگیری می‌کند.

اهمیت مستندسازی و کنترل‌های داخلی در حسابداری ارزی

به دلیل پیچیدگی و ریسک بالای معاملات ارزی، وجود کنترل‌های داخلی قوی در حوزه حسابداری ارزی یک ضرورت است، نه یک انتخاب.

سیاست داخلی مشخص برای نرخ تسعیر ارز

شرکت باید دارای یک «دستورالعمل داخلی نرخ تسعیر»  باشد که در آن موارد زیر روشن شده باشد:

ثبات در اجرای این سیاست، هم برای شفافیت مالی و هم برای دفاع در برابر رسیدگی‌های مالیاتی اهمیت دارد.

تفکیک و کنترل حساب‌های ارزی و ریالی

توصیه می‌شود حساب‌های بانکی، صندوق، دریافتنی‌ها و پرداختنی‌های ارزی در کدینگ حسابداری به صورت مجزا و تفکیک‌شده از حساب‌های ریالی نگهداری شوند.

مدیریت ریسک نوسانات ارز (ریسک ارزی)

برخی شرکت‌ها برای کاهش ریسک نوسانات از ابزارهایی مثل:

انواع معاملات و تراکنش‌هایی که نیاز به حسابداری ارزی دارند

برای درک بهتر کاربرد حسابداری ارزی، می‌توان معاملات را به چند دسته عملیاتی تقسیم کرد:

1- خرید و فروش کالا و خدمات با ارز خارجی

رایج‌ترین نوع معاملات ارزی زمانی است که کالا یا خدمات از خارج خریداری یا به خارج فروخته می‌شود. در این حالت معمولاً:

• فاکتور فروش یا خرید به ارز خارجی صادر می‌شود؛
• حساب‌های دریافتنی/پرداختنی ارزی ثبت می‌گردد؛
• در زمان تسویه، تفاوت نرخ تسعیر باعث ایجاد سود یا زیان تسعیر می‌شود.

2- تسهیلات و وام‌های ارزی

شرکت‌ها ممکن است از بانک‌ها یا نهادهای خارجی وام ارزی دریافت کنند.

در این حالت:

• در زمان دریافت وام، مبلغ وام با نرخ روز به ریال ثبت می‌شود؛
• اقساط و بهره وام در طول زمان با نرخ‌های متفاوت تسعیر می‌گردد؛
• تفاوت ناشی از تغییر نرخ ارز در هر دوره به عنوان سود یا زیان تسعیر ارز ثبت می‌شود.

3- پرداخت حقوق و دستمزد بر مبنای ارز

اگر به کارکنان خارجی یا حتی داخلی بر اساس دلار، یورو یا سایر ارزها حقوق پرداخت می‌شود، حسابدار ارزی باید این حقوق را در تاریخ تعهد با نرخ مناسب تسعیر و در زمان پرداخت نیز تفاوت نرخ را محاسبه کند.

4- سرمایه‌گذاری‌ها و مشارکت‌های خارجی

خرید سهام شرکت‌های خارجی، مشارکت در پروژه‌های برون‌مرزی یا نگهداری سپرده‌های ارزی بلندمدت همگی مثال‌هایی از مواردی هستند که نیازمند تسعیر دوره‌ای و توجه به استانداردهای مربوط به اقلام پولی و غیرپولی هستند.

نقش نرم‌ افزار و فناوری در اتوماسیون حسابداری ارزی

با توجه به تغییرات روزانه نرخ ارز، انجام دستی حسابداری ارزی هم پرریسک است و هم وقت‌گیر. نرم‌افزارهای حسابداری ارزی و سیستم‌ های اطلاعاتی حسابداری می‌توانند بخش زیادی از این فرآیند را خودکار کنند.

- اتصال به منابع آنلاین نرخ ارز

بسیاری از نرم‌افزارهای مدرن این قابلیت را دارند که نرخ‌های روز ارز را به صورت خودکار از منابع معتبر مانند سامانه معاملات الکترونیکی ارز یا وب‌سایت‌های رسمی بانک مرکزی دریافت کنند. این کار:

• احتمال خطای انسانی در ورود نرخ‌ها را کاهش می‌دهد؛
• و باعث می‌شود تسعیر ارز بر اساس نرخ‌های به‌روز و مستند انجام شود.

- تعریف چند ارز و حساب‌های چند‌ارزی در سیستم حسابداری

در سیستم‌های حسابداری پیشرفته، می‌توان برای هر حساب (بانک، صندوق، بدهکاران، بستانکاران و…) واحد پول مشخص تعریف کرد. سیستم به‌صورت خودکار:

• مانده ارزی را نگهداری می‌کند؛
• معادل ریالی را بر اساس نرخ تسعیر انتخابی محاسبه می‌کند؛
• و در پایان دوره گزارش‌هایی مثل «سود و زیان ناشی از تسعیر ارز» را تولید می‌کند.

- گزارش‌های مدیریتی ویژه ریسک ارزی

یکی از مزیت‌های استفاده از نرم‌ افزار حسابداری ارزی، امکان تهیه گزارش‌هایی مانند:

• مانده بدهی‌ها و مطالبات ارزی به تفکیک ارز؛
• تحلیل حساسیت سود و زیان نسبت به تغییرات نرخ ارز؛
• گزارش تجمیعی سود و زیان تسعیر ارز در دوره‌های مختلف.

این گزارش‌ها به مدیران کمک می‌کند تصمیم‌های بهتری درباره پوشش ریسک ارزی و زمان‌بندی دریافت‌ها و پرداخت‌ها بگیرند.

پیشنهاد ویژه

نرم افزار 2HS یکی از بهترین ماژول های مالی است که برای تمامی کسب و کارها قابل استفاده است. برای استفاده از نرم افزار  2HS حصین حاسب شما می‌توانید با نوشتن نام کسب و کار خود و انتخاب موضوع فعالیت، فرایند مالی و اداری شرکت را شروع کنید .

آموزش دوره کارورزی حسابداری تماس با ما

• 1- حسابداری ارزی چیست؟

  حسابداری ارزی مجموعه‌ای از عملیات حسابداری است که برای ثبت معاملاتی با ارزهای خارجی مانند دلار، یورو و پوند به کار می‌رود.

• 2- واحد پول گزارشگری چه نقشی در حسابداری دارد؟

  واحد پول گزارشگری واحد پولی است که جهت انجام معامله با شرکت‌های مختلف و در صورت‌های مالی استفاده می‌شود و باید طبق استاندارد حسابداری به ریال تبدیل شود.

• 3- واحد پول گزارشگری و پول عملیاتی چه تفاوتی با هم دارند؟

  واحد پول گزارشگری برای صورت‌های مالی استفاده می‌شود، در حالی که پول عملیاتی واحد پولی است که شرکت‌ها برای خرید و فروش و ارائه خدمات از آن استفاده می‌کنند.

• 4- نرخ تسعیر ارز چیست؟

  نرخ تسعیر ارز، نرخ تبدیل دو ارز به یکدیگر است و می‌تواند به صورت نرخ مستقیم یا غیرمستقیم تعریف شود.

• 5- عوامل تاثیرگذار بر تغییر نرخ ارز چه هستند؟

  عوامل مهم شامل تغییرات نرخ تورم، تغییر در نرخ بهره، معاملات خارجی کشور، تغییر در میزان بدهی‌های دولت، بی ثباتی‌های سیاسی و رکود اقتصادی هستند.

• 6- چرا موجودی کالای وارداتی تسعیر نمی‌شود؟

  موجودی کالا، حتی اگر از خارج خریداری شده باشد، پس از ثبت اولیه با نرخ روز معامله، دیگر به دلیل نوسان نرخ ارز تسعیر نمی‌شود. تغییر ارزش این کالا فقط از مسیر بهای تمام‌شده، قیمت فروش و حاشیه سود خود را در صورت‌های مالی نشان می‌دهد، نه از طریق سود و زیان تسعیر ارز.