تجدید ارزیابی دارایی ثابت؛ سرمایه شرکتتان را بدون هزینه افزایش دهید

تصور کنید 10 سال پیش یک ساختمان 500 متری خریدید. در دفاتر حسابداری شرکتتان، هنوز همان قیمت 10 سال پیش ثبت است. اما همه می‌دانند ارزش آن ساختمان امروز چند برابر شده. حالا تصور کنید همین اتفاق برای همه دارایی‌های شرکتتان افتاده باشد. ماشین‌آلات، تجهیزات، زمین، ساختمان‌ها همه و همه ارزش‌شان در دفاتر حسابداری با واقعیت فاصله دارد.اینجاست که تجدید ارزیابی دارایی ثابت وارد می‌شود.در این مقاله از مجموعه حصین حاسب، قدم به قدم با این مفهوم آشنا می‌شوید. اینکه چرا شرکت‌ها به سراغ تجدید ارزیابی می‌روند، چه روش‌هایی برای آن وجود دارد، استانداردهای حسابداری چه می‌گویند، و مهم‌تر از همه چطور می‌توانید از این طریق سرمایه شرکتتان را بدون پرداخت مالیات افزایش دهید.

تجدید ارزیابی دارایی ثابت چیست؟

تمام دارایی‌های یک شرکت در دفاتر حسابداری به بهای تمام شده ثبت می‌شوند. یعنی همان قیمتی که روز خرید پرداخت شده. اما ارزش بازار این دارایی‌ها در طول زمان تغییر می‌کند. به دلیل تورم، نوسانات ارزی یا تغییرات قیمت در بازار تجدید ارزیابی یعنی به‌روز کردن ارزش دفتری دارایی‌ها بر اساس ارزش بازار فعلی. به زبان ساده، شما دیگر دارایی را به قیمت چند سال پیش نشان نمی‌دهید. ارزش روز آن را در ترازنامه منعکس می‌کنید.

این کار دو نتیجه دارد:

نتیجه اول: افزایش ارزش دارایی (مازاد تجدید ارزیابی)

نتیجه دوم: کاهش ارزش دارایی (کسری تجدید ارزیابی)

انواع تجدید ارزیابی از نظر افزایش و کاهش ارزش

افزایش ارزش (مازاد تجدید ارزیابی)

تجدید ارزیابی را از کجا شروع کنیم؟ آشنایی با 4 روش کاربردی

برای تجدید ارزیابی دارایی‌ها، روش‌های مختلفی وجود دارد. انتخاب هر روش بستگی به نوع دارایی، دسترسی به اطلاعات بازار و هدف شرکت از انجام تجدید ارزیابی دارد. برخی دارایی‌ها مثل زمین و ساختمان بازار فعالی دارند و قیمت آنها قابل مشاهده است. برخی دیگر مثل ماشین‌آلات خاص، بازار مشخصی ندارند و باید ارزش آنها را با روش‌های دیگری تخمین زد. در این بخش، چهار روش اصلی را توضیح می‌دهیم که در استانداردهای حسابداری و عمل رایج است. در ادامه هر روش را به همراه کاربرد، مزیت و عیب آن در جدول مشاهده می‌کنید.

استاندارد حسابداری شماره 11؛ قانون طلایی تجدید ارزیابی در ایران

تجدید ارزیابی دارایی‌ها را بدون رعایت استاندارد شماره 11 تصور نکنید. این استاندارد مثل یک نقشه راه است؛ اگر نداشته باشید، گم می‌شوید. مرجع اصلی این قوانین در ایران، استاندارد حسابداری شماره 11 با عنوان «حسابداری دارایی‌های ثابت مشهود» است. هر شرکت یا موسسه‌ای که می‌خواهد تجدید ارزیابی کند، ناگزیر از رعایت آن است.

طبق این استاندارد، چهار قاعده کلیدی حاکم است:

ثبت حسابداری تجدید ارزیابی؛ هر اشتباهی گران تمام می‌شود

بعد از آشنایی با قوانین استاندارد شماره 11، حالا نوبت به بخش عملی می‌رسد: ثبت در دفاتر حسابداری. اینجا جایی است که بسیاری از حسابدارها اشتباه می‌کنند. یک رقم اشتباه یا یک طرف حساب غلط، تمام مزایای تجدید ارزیابی را از بین می‌برد. حتی گاهی یک ثبت نادرست می‌تواند سال‌ها بعد در صورت‌های مالی شرکت، دردسرساز شود.رایج‌ ترین اشتباهات حسابداری در تجدید ارزیابی، اشتباه در تعیین ارزش منصفانه دارایی که مبنای کل محاسبات است. دوم، فراموش کردن حذف استهلاک انباشته قبل از ثبت افزایش ارزش. سوم، اشتباه در تشخیص اینکه آیا مازاد حاصل مشمول مالیات است یا نه. چهارم، ثبت نکردن صحیح کاهش ارزش و نادیده گرفتن مازاد قبلی. خیلی از حسابدارها فکر می‌کنند هر افزایش ارزشی مستقیماً به سود و زیان می‌رود، در حالی که استاندارد می‌گوید باید به حقوق صاحبان سهام برود. این اشتباهات معمولاً در زمان حسابرسی کشف می‌شوند و شرکت را مجبور به اصلاح اظهارنامه‌ های مالیاتی قبلی می‌کنند.

ثبت حسابداری تجدید ارزیابی بستگی به این دارد که ارزش دارایی افزایش پیدا کرده باشد یا کاهش. هر کدام قواعد خاص خودش را داردکه در ادامه به انها اشاره خواهیم کرد

افزایش ارزش؛ روی خوش تجدید ارزیابی

وقتی ارزش بازار دارایی از ارزش دفتری آن بیشتر می‌شود، مابه‌ التفاوت را «مازاد تجدید ارزیابی» می‌نامند. این مازاد مستقیماً به بخش حقوق صاحبان سهام در ترازنامه منتقل می‌شود و خبری از صورت سود و زیان نیست. یعنی شما می‌توانید ارزش دارایی‌تان را بالا ببرید بدون اینکه یک ریال سود مشمول مالیات شناسایی کنید..نکته ظریف اما حیاتی: مازاد تجدید ارزیابی تا زمانی که دارایی فروخته نشود، سود قابل تقسیم بین سهامداران نیست. این نکته را خیلی از مدیران مالی فراموش می‌کنند و بعداً با سوال هیئت مدیره مواجه می‌شوند که «چرا این سود را تقسیم نمی‌کنیم؟»

مثال عددی برای ثبت افزایش ارزش با جزئیات کامل:

فرض کنید یک شرکت تولیدی، یک ساختمان انبار دارد که 10 سال پیش آن را 100 میلیون تومان خریده است. طی این 10 سال، 40 میلیون تومان استهلاک برای آن گرفته شده. بنابراین ارزش دفتری خالص این ساختمان امروز 60 میلیون تومان است (100 میلیون تومان بهای تمام شده منهای 40 میلیون تومان استهلاک انباشته).اکنون شرکت تصمیم می‌گیرد این ساختمان را توسط کارشناس رسمی دادگستری تجدید ارزیابی کند. کارشناس پس از بررسی میدانی و در نظر گرفتن موقعیت مکانی، نرخ تورم و قیمت‌های روز مشابه، ارزش منصفانه ساختمان را 120 میلیون تومان تعیین می‌کند.

مازاد تجدید ارزیابی در اینجا 60 میلیون تومان است (120 میلیون تومان ارزش منصفانه منهای 60 میلیون تومان ارزش دفتری خالص).

ثبت حسابداری این رویداد به شکل زیر است

مابه التفاوت این دو یعنی 60 میلیون تومان به عنوان مازاد تجدید ارزیابی به حقوق صاحبان سهام اضافه شده این مبلغ هیچ وقت از طریق صورت سود و زیان عبور نمی کند و معاف از مالیات است.توجه کنید که در این ثبت هم ارزش ناخالص ساختمان بالا رفته و هم استهلاک انباشته قبلی حذف شده و مابه التفاوت به عنوان مازاد تجدید ارزیابی شناسایی شده است.

کاهش ارزش دارایی ، روی تلخ تجدید ارزیابی

اگر ارزش بازار دارایی از ارزش دفتری آن کمتر شود، اول باید ببینیم بابت همان دارایی قبلاً مازاد تجدید ارزیابی ثبت کرده‌ایم یا نه. اگر داشته باشیم، ابتدا از آن مازاد کم می‌کنیم. اگر مازاد کافی نباشد یا اصلاً وجود نداشته باشد، باقیمانده را به عنوان هزینه در صورت سود و زیان ثبت می‌کنیم. کاهش ارزش دارایی‌ها برای شرکت‌ها هزینه‌بر است و معمولاً سعی می‌کنند از آن اجتناب کنند. برخلاف افزایش ارزش که معاف از مالیات است، کاهش ارزش مستقیماً سود عملیاتی را کم می‌کند و مالیات شرکت را کاهش می‌دهد (هرچند این کاهش مالیات شاید تنها جنبه مثبت قضیه باشد).

مثال عددی برای ثبت کاهش ارزش:فرض کنید یک دستگاه لیفتراک در دفاتر شرکت با ارزش دفتری 300 میلیون تومان ثبت شده است. شرکت تصمیم می‌گیرد آن را تجدید ارزیابی کند. کارشناس رسمی پس از بررسی، ارزش منصفانه آن را 220 میلیون تومان تعیین می‌کند. کاهش ارزش 80 میلیون تومان است. و قبلاً هیچ مازاد تجدید ارزیابی برای این دارایی ثبت نشده است.

ثبت حسابداری این رویداد به شکل زیر است:

این 80 میلیون تومان به عنوان هزینه عملیاتی در صورت سود و زیان دوره شناسایی می‌شود و سود خالص شرکت را به همان میزان کاهش می‌دهد. در نتیجه مالیات کمتری هم پرداخت می‌کنید. هرچقدر سود خالص کمتر باشد، مالیات کمتری تعلق می‌گیرد. این یعنی کاهش ارزش دارایی، هرچند برای شرکت گران تمام می‌شود، اما حداقل بار مالیاتی را سبک می‌کند. شاید این تنها جنبه مثبت قضیه باشد.

تاثیر تجدید ارزیابی بر صورت‌های مالی؛ چه چیزهایی تغییر می‌کند؟

تجدید ارزیابی فقط یک ثبت ساده در دفاتر نیست. چندین تاثیر مهم روی صورت‌های مالی دارد که قبل از تصمیم باید بدانید.

نکته کلیدی: تجدید ارزیابی یک شمشیر دو لبه است. از یک طرف ارزش شرکت را بالا می‌برد و از بحران انحلال نجاتش می‌دهد. از طرف دیگر هزینه استهلاک را افزایش می‌دهد و سود خالص را کاهش می‌دهد. قبل از تصمیم، همه این جوانب را بسنجید.

مطالب بیشتر تماس با ما

• 1) تجدید ارزیابی دارایی ثابت چیست؟

  تجدید ارزیابی به روز کردن ارزش دفتری دارایی ها بر اساس ارزش بازار فعلی است. در این فرایند، ارزش دارایی های شرکت در ترازنامه مطابق با قیمت های روز اصلاح می شود.

• 2) نتایج تجدید ارزیابی چیست؟

  تجدید ارزیابی می تواند منجر به دو نتیجه شود: افزایش ارزش دارایی (مازاد تجدید ارزیابی) که به حقوق صاحبان سهام اضافه می شود و کاهش ارزش دارایی (کسری تجدید ارزیابی) که به عنوان هزینه در صورت سود و زیان ثبت می گردد.

• 3) چه روش هایی برای تجدید ارزیابی وجود دارد؟

  روش های مختلفی برای تجدید ارزیابی وجود دارد، از جمله هزینه تاریخی، بازارباز، ارزش فعلی و مقایسه ای. انتخاب هر روش به نوع دارایی و اطلاعات موجود بستگی دارد.

• 4) تاثیر تجدید ارزیابی بر صورت های مالی چیست؟

  تجدید ارزیابی به طور مستقیم بر حقوق صاحبان سهام و هزینه استهلاک تاثیر می گذارد. همچنین می تواند نسبت های مالی مانند نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام را تحت تاثیر قرار دهد، در حالی که سود قابل تقسیم تغییر نمی کند.