سامانه سجام چیست؟

وظیفه اصلی سجام 

اطلاعات هویتی، بانکی و ارتباطی سرمایه‌گذاران را یک‌بار برای همیشه ثبت کند، این اطلاعات را در اختیار تمام نهادهای مالی مجاز قرار دهد، و تمام فرآیندهای بورسی مانند احراز هویت، پرداخت سود، دریافت خدمات کارگزاری، مدیریت دارایی‌ها و نقل‌وانتقال سهام را سریع‌تر، دقیق‌تر و امن‌تر کند. در واقع، سجام راهکاری برای حذف فرایندهای تکراری، افزایش شفافیت و هماهنگ‌سازی تمامی بخش‌های بازار سرمایه است؛ به‌طوری‌که بدون ثبت‌نام در آن، دریافت اکثر خدمات بورسی امکان‌پذیر نیست.

1) دوران قبل از سجام؛ بازار سرمایه بدون یکپارچگی: قبل از سال 1396، بازار سرمایه با مشکلات زیر روبه‌رو بود: هر کارگزاری مدارک را جداگانه جمع‌آوری می‌کرد. احراز هویت چندباره انجام می‌شد. اطلاعات سرمایه‌گذاران یکپارچه نبود.پرداخت سود مجامع غیرمتمرکز، کند و پراشتباه بود. خطای انسانی، جعل هویت و مدارک تکراری بسیار زیاد بود. سامانه‌ای واحد برای رصد فعالیت‌ها یا شناسایی سهامدار واقعی وجود نداشت. این مشکلات باعث شد نهادهای ناظر به فکر ساخت یک بستر ملی برای اطلاعات بیفتند.

2) آغاز پروژه سجام ،در سال 1396 شرکت «سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه (سمات)» اعلام کرد که برای حل مشکلات فوق نیاز به ایجاد یک پایگاه داده منسجم و استاندارد وجود دارد. هدف اصلی این بود که: اطلاعات فقط یک‌بار ثبت شود، توسط یک سامانه مرکزی کنترل و تایید شود، و همه نهادهای مالی از همین دیتابیس استفاده کنند. به همین دلیل، پروژه «سامانه جامع اطلاعات مشتریان – سجام» طراحی و توسعه یافت.

3) رونمایی رسمی و شروع ثبت‌نام سجام، در سال 1397 نسخه رسمی سجام راه‌اندازی شد. این مرحله شامل: ایجاد فرم‌های استاندارد برای ثبت اطلاعات هویتی، بانکی و ارتباطی، ایجاد اتصال بین سجام و مراجع رسمی (ثبت‌احوال، بانک‌ها، سمات)، تعریف پروتکل‌های امنیتی، تعیین کارگزاری‌ها و دفاتر جهت احراز هویت بود. با شروع ثبت‌نام، سرمایه‌گذاران برای اولین بار می‌توانستند اطلاعات خود را «یک‌بار برای همیشه» وارد کنند.

4) اجباری شدن ثبت‌نام سجام، بین سال‌های 1397 تا 1398 ثبت‌نام سجام برای تمامی فعالان بازار سرمایه اجباری شد. دلیل این تصمیم: جلوگیری از فعالیت افراد بدون هویت معتبر، تسهیل خدمات آنلاین کارگزاری‌ها، شفاف‌سازی جریان پول و جلوگیری از پولشویی، ایجاد استاندارد ملی برای شناسایی مشتری (KYC)

5) توسعه احراز هویت غیرحضوری (تحول بزرگ)، در سال 1399 و با شیوع کرونا، نیاز به خدمات دیجیتال بیشتر شد. به همین دلیل: احراز هویت غیرحضوری سجام معرفی شد. از پردازش تصویر، تشخیص چهره و هوش مصنوعی برای هویت‌سنجی استفاده شد. این اتفاق مهم باعث شد میلیون‌ها نفر بتوانند بدون مراجعه حضوری، وارد بازار سرمایه شوند.

6) اتصال سجام به سیستم‌های مهم بازار سرمایه، از سال 1400 به بعد، سجام به بسیاری از خدمات و سامانه‌ها متصل شد: پرداخت متمرکز سود‌های مجامع، سامانه دارا (برای مشاهده دارایی‌ها)، سامانه توزیع سود، سامانه‌های مدیریت ریسک، پلتفرم‌های معاملات آنلاین، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، این ارتباط‌ها باعث شد سجام تبدیل به «مرکز اصلی اطلاعات هویتی و بانکی» شود.

7) تکامل سجام تا امروز، اکنون سجام به مرحله‌ای رسیده که: اطلاعات بیش از 40 میلیون سرمایه‌گذار در آن ثبت شده است. تمام نهادهای مالی برای ارائه خدمات به آن متکی هستند. بازبینی و صحت‌سنجی اطلاعات به‌شکل هوشمند انجام می‌شود. انتقال ناظر و گزارش دارایی‌ها سریع‌تر و دقیق‌تر شده است. واریز سود مجامع تقریباً 90٪ به‌صورت متمرکز از طریق سجام انجام می‌شود. در واقع، سجام از یک سامانه ثبت اطلاعات به یک شبکه هوشمند مدیریت هویت و تراکنش‌های سرمایه‌گذاران تبدیل شده است. سجام با هدف رفع ضعف‌های قدیمی بازار سرمایه، ساده‌سازی فرایندها، یکپارچه‌سازی اطلاعات و افزایش امنیت و شفافیت ایجاد شد و اکنون به ستون اصلی ارائه خدمات مالی در بازار سرمایه ایران تبدیل شده است.

پیش از سجام، سرمایه‌گذار مجبور بود برای هر کارگزاری یا صندوق مدارک مجزا ارائه دهد. با سجام: مدارک فقط یک‌بار ثبت می‌شود. به‌صورت خودکار در اختیار تمام نهادهای مالی قرار می‌گیرد. دیگر نیازی به تکمیل دوباره فرم‌ها نیست. این مزیت زمان، هزینه و انرژی سرمایه‌گذار را به شکل قابل توجهی کاهش می‌دهد.

یکی از بزرگ‌ترین مزایا، دریافت ساده و سریع سود سهام است.با داشتن اطلاعات بانکی معتبر در سجام:سود سهام بدون مراجعه حضوری، مستقیم به شماره شبا واریز می‌شود. نیاز به مراجعه به بانک یا پیگیری‌های سخت نیست. خطای واریز کاهش می‌یابد. این مزیت تجربه سرمایه‌گذاری را بسیار آسان‌تر می‌کند.

سجام اطلاعات را با سامانه‌هایی مثل «دارا» همگام می‌کند.مزیت‌های این بخش: مشاهده لیست کامل سهام، مشاهده صندوق‌های ETF و صندوق‌های سرمایه‌گذاری، مشاهده سودهای پرداخت‌شده و پرداخت‌نشده، امکان بررسی دارایی‌ها در یک محل، این ویژگی برای مدیریت سبد سرمایه‌گذاری بسیار حیاتی است.

با ثبت اطلاعات در سجام، بسیاری از فرآیندها سریع‌تر انجام می‌شود: ثبت‌نام کارگزاری‌ها، فعال‌سازی معاملات آنلاین، دریافت کدهای معاملاتی، انتقال ناظر،علت این سرعت، دسترسی مستقیم نهادهای مالی به داده‌های تاییدشده سجام است.

سجام هویت کاربران را به‌وسیله: ثبت‌احوال، بانک‌ها، سیستم‌های تشخیص چهره  رابررسی و تایید می‌کند. این موضوع باعث: کاهش تخلفات، جلوگیری از استفاده افراد دیگر از مدارک شما، جلوگیری از معاملات با هویت‌های جعلی می‌شود. امنیت سرمایه‌گذار به شکل جدی افزایش می‌یابد.

سرمایه‌گذار می‌تواند بدون مراجعه حضوری و تنها با موبایل خود: احراز هویت، تایید چهره، تکمیل ثبت‌نام را انجام دهد. این مزیت باعث: تسهیل ورود افراد به بازار، جلوگیری از اتلاف وقت،دستیابی به خدمات آنلاین شده است.

ثبت‌نام در سجام باعث می‌شود سرمایه‌گذار: فقط یک‌بار اطلاعات بدهد. براساس استاندارد واحد هویت‌سنجی شود. برای شروع فعالیت نیاز به فرآیندهای پیچیده نداشته باشد. این موضوع باعث افزایش مشارکت مردم در بازار سرمایه شده است.

چون شماره شبا و سایر اطلاعات بانکی در سجام اعتبارسنجی می‌شود: خطاهای پرداخت سود، مغایرت‌های بانکی، پرداخت به حساب اشتباهی به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌یابد. این موضوع از حق و حقوق مالی سرمایه‌گذار محافظت می‌کند.

سرمایه‌گذار با داشتن اطلاعات سجامی می‌تواند از بسیاری خدمات جدید استفاده کند: صندوق‌های آنلاین، خریدوفروش ETF ها، اعتبارگیری از کارگزاری، خدمات تحلیل‌گر هوشمند، سیستم‌های مدیریت سبد، معاملات آنلاین سریع و دقیق، این خدمات بدون سجام قابل‌استفاده نبودند.

در گذشته انتقال سهم از یک کارگزاری به کارگزاری دیگر بسیار زمان‌بر بود.اما حالا با سجام: انتقال ناظر با چند کلیک انجام می‌شود. فرایند سریع و بدون خطا است. سوابق دارایی‌ها به‌صورت کامل و قابل‌ردیابی باقی می‌ماند. این مزیت مخصوصاً برای معامله‌گران حرفه‌ای بسیار کاربردی است.

سجام باعث شده:مراجعه حضوری حذف شود. هزینه‌های جانبی برای ارسال مدارک کم شود. خطاهای بانکی و مالی کمتر شوند. خدمات سرمایه‌گذاری با سرعت بالاتر ارائه شوند. در نتیجه سرمایه‌گذار زمان و هزینه قابل توجهی را ذخیره می‌کند.

سجام از طریق پیامک و سامانه‌های پیوسته به کاربر اطلاع می‌دهد: تغییرات وضعیت دارایی، پرداخت سودها، پیام‌های ناظر و هشدارهای امنیتی، این ارتباط مستقیم موجب شفافیت و آگاهی بیشتر سرمایه‌گذار از وضعیت مالی خود می‌شود. مزیت اصلی سجام برای سرمایه‌گذاران این است که ورود، فعالیت و دریافت خدمات در بازار سرمایه را بسیار سریع‌تر، ایمن‌تر، شفاف‌تر و ساده‌تر کرده است. این سامانه تمام فرآیندهای قدیمی و پیچیده را دیجیتال، استاندارد و متمرکز کرده و تجربه سرمایه‌گذاری را از اساس متحول ساخته است.