انواع سرمایه در حسابداری چیست؟ راهنمای جامع حقوق صاحبان سهام

انواع سرمایه در حسابداری مفاهیم پایه‌ای هستند که هر حسابدار، مدیر مالی و سرمایه‌گذار برای تحلیل ترازنامه و درک وضعیت واقعی شرکت باید به آن‌ها مسلط باشد. برخلاف تصور بسیاری از افراد که سرمایه را با «پول نقد» یا «دارایی» یکی می‌دانند، در فرهنگ آموزشی «حصین حاسب» همواره تاکید می‌کنیم که سرمایه همان سهم خالص مالکان از دارایی‌ها (یعنی دارایی منهای بدهی) است. این سرمایه به عنوان قلب ترازنامه، در طول زمان با رویدادهایی مثل سود، زیان، برداشت مالکان یا تزریق منابع جدید تغییر می‌کند؛ بنابراین شناخت دقیقِ ماهیتِ آن و نحوه تغییراتش، نه تنها برای گزارشگری مالی، بلکه برای مدیریتِ استراتژیکِ منابع و تصمیم‌گیری‌های کلان کسب‌وکار، یک ضرورت انکارناپذیر است.

تعریف دقیق سرمایه در حسابداری

سرمایه در حسابداری به معنای سهم مالکان از دارایی‌های واحد تجاری، پس از کسر بدهی‌هاست. این مفهوم آورده‌های غیرنقدیم در گزارش‌های مالی با نام‌های «حقوق مالکانه» یا «حقوق صاحبان سهام» نیز شناخته می‌شود و یکی از ارکان اصلی ترازنامه است.

فرمول اصلی محاسبه سرمایه به شرح زیر است:

دارایی‌ها - بدهی‌ها = سرمایه (حقوق مالکانه)

تفاوت سرمایه در انواع کسب‌وکارها

عنوان این بخش در صورت‌های مالی بسته به نوع واحد تجاری تغییر می‌کند:

در کسب‌وکارهای انفرادی

از اصطلاح «سرمایه مالک» استفاده می‌شود.

در شرکت‌ها

از عنوان «حقوق صاحبان سهام» استفاده می‌شود که شامل اجزای زیر است:

سرمایه ثبت‌شده

اندوخته‌های قانونی و اختیاری
سود (یا زیان) انباشته

سرمایه با پول نقد یکی نیست!

یکی از اشتباهات رایج، یکی دانستن «سرمایه» با «وجه نقد» است. در حسابداری، سرمایه می‌تواند از منابع مختلفی تشکیل شود، از جمله:

آورده‌های نقدی

پول مستقیمی که مالک به شرکت تزریق کرده است.

تجهیزات، ماشین‌آلات، ملک یا موجودی کالا که به عنوان سرمایه وارد شرکت شده است.

سودهای انباشته

سودی که از فعالیت‌های شرکت حاصل شده و به جای برداشت، در کسب‌وکار سرمایه‌گذاری مجدد شده است.

رابطه سرمایه با حقوق صاحبان سهام

سرمایه شرکت‌ها در حسابداری به بخشی از حقوق صاحبان سهام گفته می‌شود که نشان‌دهنده آورده مالکان یا سهامداران به شرکت است. این سرمایه بیان می‌کند که پس از کسر بدهی‌ها از دارایی‌های شرکت، چه بخشی به صاحبان آن تعلق دارد.

بر اساس معادله اساسی حسابداری، رابطه میان دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق صاحبان سهام به شکل زیر است:

دارایی‌ها = بدهی‌ها + حقوق صاحبان سهام

بنابراین:

حقوق صاحبان سهام = دارایی‌ها - بدهی‌ها

در این ساختار، سرمایه شرکت یکی از مهم‌ترین اجزای حقوق صاحبان سهام محسوب می‌شود و معمولاً شامل آورده نقدی یا غیرنقدی سهامداران است. هرچه سرمایه شرکت بیشتر باشد، نشان‌دهنده پشتوانه مالی قوی‌تر برای فعالیت‌های تجاری و توسعه کسب‌وکار است.

تفاوت سرمایه با سایر اجزای حقوق صاحبان سهام

برای درک تفاوت سرمایه با حقوق صاحبان سهام باید بدانیم که این دو مفهوم یکسان نیستند. سرمایه ثبت‌شده تنها یکی از اجزای حقوق صاحبان سهام است؛ درحالی‌که حقوق صاحبان سهام، مجموع حق و منافع مالکان شرکت را پس از کسر بدهی‌ها از دارایی‌ها نشان می‌دهد.

مهم‌ترین اجزای حقوق صاحبان سهام عبارت‌اند از:

سرمایه ثبت‌شده

مبلغ آورده نقدی و غیرنقدی سهامداران که مطابق مقررات به ثبت رسیده است.

اندوخته قانونی

بخشی از سود خالص شرکت که بر اساس قانون برای تقویت پشتوانه مالی شرکت کنار گذاشته می‌شود.

سایر اندوخته‌ها

مبالغی از سود شرکت که با هدف‌هایی مانند توسعه فعالیت‌ها، جبران زیان‌های احتمالی یا اجرای طرح‌های آینده ذخیره می‌شوند.

سود یا زیان انباشته

مجموع سودهای تقسیم‌نشده یا زیان‌های باقی‌مانده از دوره‌های مالی گذشته است.

صرف سهام

تفاوت میان قیمت فروش یا انتشار سهام با ارزش اسمی آن را نشان می‌دهد.
بنابراین، تفاوت سرمایه با سایر اجزای حقوق صاحبان سهام در منشا و نحوه ایجاد آن‌هاست. سرمایه معمولاً از آورده سهامداران تشکیل می‌شود؛ اما سود انباشته حاصل عملکرد شرکت، اندوخته‌ها بخش تخصیص‌یافته سود و صرف سهام حاصل فروش سهام به مبلغی بیشتر از ارزش اسمی است.

نکته مهم: سرمایه ثبت‌شده بخشی از حقوق صاحبان سهام است، اما تمام حقوق صاحبان سهام محسوب نمی‌شود.

فرض کنید اطلاعات مالی یک شرکت به‌صورت زیر باشد:

اجزای حقوق صاحبان سهام	مبلغ
سرمایه ثبت‌شده	5 میلیارد تومان
اندوخته‌ها	500 میلیون تومان
سود انباشته	1 میلیارد تومان
صرف سهام	200 میلیون تومان
مجموع حقوق صاحبان سهام	6 میلیارد و 700 میلیون تومان

در این مثال، سرمایه شرکت 5 میلیارد تومان است؛ اما مجموع حقوق صاحبان سهام به 6 میلیارد و 700 میلیون تومان می‌رسد. این مثال به‌وضوح نشان می‌دهد که سرمایه و حقوق صاحبان سهام با یکدیگر تفاوت دارند.

اهمیت سرمایه در شرکت‌ها

سرمایه شرکت‌ها در حسابداری بیانگر آورده اولیه و تعهد مالی سهامداران است که در قالب سرمایه ثبت‌شده در ساختار حقوق صاحبان سهام منعکس می‌شود. این مفهوم نقش بنیادینی در ساختار مالی شرکت، تصمیم‌گیری‌های سرمایه‌گذاری و ارزیابی وضعیت مالی دارد.

اهمیت سرمایه در شرکت‌ها را می‌توان در چهار محور اصلی خلاصه کرد:

1) نشان‌دهنده میزان تعهد و مشارکت سهامداران

سرمایه، میزان واقعی تعهد مالی سهامداران به شرکت را نشان می‌دهد. هرچه سهامداران سرمایه بیشتری تزریق کنند، انگیزه آنان برای موفقیت شرکت و بهبود عملکرد آن بیشتر خواهد بود.

2) مبنای تقسیم سود بین سهامداران

سرمایه، مبنای اصلی و عادلانه تقسیم سود میان سهامداران است. معمولاً سهم هر سهامدار از سود شرکت متناسب با میزان سرمایه و سهم او از مالکیت محاسبه می‌شود.

3) نقش در ارزیابی توان مالی و اعتبار شرکت

سرمایه شرکت، نشان‌دهنده توان مالی و پشتوانه اقتصادی آن است. بانک‌ها، اعتباردهندگان و سرمایه‌گذاران با بررسی سرمایه شرکت، میزان ریسک و اعتبار آن را ارزیابی می‌کنند.

4) شرط قانونی تاسیس برخی شرکت‌ها

در برخی انواع شرکت‌ها، حداقل سرمایه به عنوان شرط قانونی تاسیس تعیین شده است. بدون تامین این حداقل، امکان ثبت و شروع فعالیت قانونی شرکت وجود ندارد.

انواع سرمایه در شرکت‌ها (در حسابداری)

انواع سرمایه در شرکت‌ها یکی از مهم‌ترین مباحث حسابداری برای حسابداران، مدیران مالی و سرمایه‌گذاران است. سرمایه در حسابداری به منابع مالی و دارایی‌هایی گفته می‌شود که توسط مالکان یا سهامداران در اختیار شرکت قرار می‌گیرد. هر نوع سرمایه در شرکت‌ها ویژگی‌ها و کاربردهای متفاوتی دارد که در ادامه توضیح داده شده است.

1) سرمایه ثبت‌شده

سرمایه ثبت‌شده مبلغی است که در اساسنامه شرکت تعیین و در اداره ثبت شرکت‌ها به طور رسمی ثبت می‌شود. این نوع سرمایه نشان‌دهنده تعهد قانونی سهامداران برای تامین منابع مالی شرکت است و مبنای انتشار سهام و تعیین سهم هر شریک محسوب می‌شود.

ویژگی‌های سرمایه ثبت‌شده:

در زمان تاسیس شرکت تعیین می‌شود.
در اسناد قانونی و اساسنامه شرکت ذکر می‌شود.
افزایش یا کاهش آن نیازمند طی مراحل قانونی و تصویب مجمع عمومی است.

2) سرمایه پرداخت‌شده

سرمایه پرداخت‌شده بخشی از سرمایه ثبت‌شده است که سهامداران عملاً به شرکت پرداخت کرده‌اند. این پرداخت ممکن است به صورت نقدی یا غیرنقدی انجام شود.

اهمیت سرمایه پرداخت‌شده:

نشان‌دهنده منابع واقعی در اختیار شرکت است.
مبنای بسیاری از تصمیم‌های مالی و عملیاتی شرکت قرار می‌گیرد.

3) سرمایه نقدی

سرمایه نقدی شامل وجوه نقدی است که سهامداران هنگام تاسیس یا افزایش سرمایه به شرکت پرداخت می‌کنند. این نوع سرمایه ساده‌ترین و رایج‌ترین نوع آورده سهامداران محسوب می‌شود.<

مزایای سرمایه نقدی:

تامین سریع نقدینگی برای فعالیت‌های شرکت
سهولت در ثبت حسابداری
امکان استفاده فوری در عملیات تجاری

4) سرمایه غیرنقدی

سرمایه غیرنقدی به دارایی‌هایی گفته می‌شود که به جای پول نقد توسط سهامداران به شرکت آورده می‌شود. این دارایی‌ها شامل موارد زیر است:

زمین و ساختمان
ماشین‌آلات و تجهیزات
وسایل نقلیه
حق اختراع، علائم تجاری یا دانش فنی

نکته مهم: در سرمایه غیرنقدی، دارایی‌ها باید ارزش‌گذاری کارشناسی شوند تا ارزش واقعی آن‌ها در حساب‌های شرکت ثبت گردد.

5) سرمایه تعهدشده

سرمایه تعهدشده به بخشی از سرمایه گفته می‌شود که سهامداران متعهد به پرداخت آن شده‌اند اما هنوز به طور کامل پرداخت نکرده‌اند. این نوع سرمایه معمولاً در زمان تاسیس شرکت‌های سهامی دیده می‌شود و در دفاتر حسابداری به عنوان مطالبات شرکت از سهامداران ثبت می‌گردد.

6) سرمایه مجاز

سرمایه مجاز حداکثر سرمایه‌ای است که شرکت طبق اساسنامه اجازه دارد آن را منتشر کند. این سرمایه لزوماً به طور کامل منتشر یا پرداخت نمی‌شود، بلکه سقفی برای افزایش سرمایه در آینده محسوب می‌شود.

7) سرمایه منتشرشده

سرمایه منتشرشده بخشی از سرمایه مجاز است که شرکت اقدام به عرضه یا فروش سهام آن به سهامداران کرده است. این سرمایه نشان‌دهنده مقدار سهامی است که واقعاً در بازار یا بین سهامداران توزیع شده است.

8) سرمایه اندوخته‌ای

در برخی موارد شرکت بخشی از سودهای کسب‌شده را به جای تقسیم بین سهامداران، در شرکت نگه می‌دارد و به عنوان سرمایه اندوخته‌ای یا سرمایه مجدد استفاده می‌کند. این اقدام باعث تقویت توان مالی شرکت و افزایش منابع داخلی می‌شود.

9) سرمایه در گردش

سرمایه در گردش به منابع مالی کوتاه‌مدتی گفته می‌شود که برای انجام فعالیت‌های روزمره شرکت استفاده می‌شود. این سرمایه برای پرداخت هزینه‌هایی مانند خرید مواد اولیه، پرداخت دستمزد کارکنان و هزینه‌های عملیاتی به کار می‌رود.

فرمول سرمایه در گردش: سرمایه در گردش = دارایی‌های جاری - بدهی‌های جاری

انواع سرمایه در شرکت‌ها شامل سرمایه ثبت‌شده، پرداخت‌شده، نقدی، غیرنقدی، تعهدشده، مجاز، منتشرشده، اندوخته‌ای و سرمایه در گردش است. شناخت دقیق انواع سرمایه در حسابداری به مدیران، سرمایه‌گذاران و تحلیلگران مالی کمک می‌کند تا وضعیت مالی شرکت را بهتر ارزیابی کرده و تصمیمات اقتصادی مناسب‌تری اتخاذ کنند.

تفاوت سرمایه با سایر حقوق صاحبان حساب

برای درک تفاوت «سرمایه» با «سایر اجزای حقوق صاحبان سهام» در حسابداری، باید ابتدا نگاهی به ساختار کلی صورت وضعیت مالی (ترازنامه) داشته باشید. در حسابداری، حقوق صاحبان سهام  یک سرفصل کلی است که شامل چند زیرمجموعه است. «سرمایه» تنها یکی از این زیرمجموعه‌هاست.

1. ماهیت و منشا تشکیل (تفاوت در ورودی) سرمایه 

منشا: آورده مستقیم مالکان یا سهامداران (خارج از شرکت).
ماهیت: مبالغی است که صاحبان سرمایه برای شروع یا توسعه فعالیت، به شرکت تزریق کرده‌اند (چه به صورت نقدی و چه غیرنقدی/دارایی).
سایر اجزای حقوق صاحبان سهام (مانند سود انباشته، اندوخته‌ها):
منشا: حاصلِ عملکرد و فعالیت‌های خودِ شرکت (درون شرکت).
ماهیت: ناشی از «سودآوری» است. یعنی شرکت خودش با استفاده از دارایی‌هایش سود کسب کرده و بخشی از این سود را به جای تقسیم بین سهامداران، در شرکت نگه داشته است.

2. تفاوت در طبقه‌بندی (جدول مقایسه‌ای)

قابلیت تقسیم به عنوان سود	منبع ایجاد	ماهیت	مولفه
خیر (مگر در زمان انحلال)	سهامداران (آورده خارجی)	آورده ثابت	سرمایه (سهام)
بله (به صورت سود نقدی)	عملیات شرکت (آورده داخلی)	سودِ توزیع‌نشده	سود انباشته
محدود (فقط در موارد قانونی)	سودهای سنواتی	سودِ تخصیص‌یافته	اندوخته‌ها (قانونی/احتیاطی)
خیر	بازار سرمایه/عرضه اولیه	مازاد قیمت فروش سهام	صرف سهام

3-بررسی دقیق تر سایر اجزای متمایز از سرمایه

سود (زیان) انباشته :این حساب نشان‌دهنده سودهایی است که در طول سال‌های فعالیت شرکت کسب شده اما بین سهامداران تقسیم نشده است. این مبلغ “ثمره تلاش عملیاتی شرکت” است، در حالی که “سرمایه” صرفاً “پایه و اساس تشکیل شرکت” است.

اندوخته‌ها :بخشی از سود خالص است که طبق قانون تجارت یا اساسنامه شرکت، برای روز مبادا یا اهداف خاص کنار گذاشته می‌شود. این مبلغ از دسترس توزیع سود خارج شده است اما هنوز «سرمایه ثبت‌شده» محسوب نمی‌شود.

صرف سهام:اگر شرکتی سهام خود را به قیمتی بیش از ارزش اسمی آن بفروشد، مازاد دریافتی را «صرف سهام» می‌نامند. این مبلغ آورده سهامداران است اما در سرفصل «سرمایه ثبت‌شده» قرار نمی‌گیرد (بلکه در حقوق صاحبان سهام جداگانه گزارش می‌شود).

4. چرا تفکیک این‌ها در حسابداری مهم است؟

تفاوت این دو (سرمایه در برابر سایر اجزا) از نظر حقوقی و مالی بسیار حیاتی است:از نظر گزارشگری: سرمایه (ثبت‌شده) تغییرش بسیار سخت و مشروط به طی تشریفات قانونی است، اما سایر اجزا (مثل سود انباشته) به راحتی در پایان هر دوره مالی و بر اساس عملکرد شرکت تغییر می‌کنند.از نظر سیاست تقسیم سود: شرکت‌ها مجازند از محل «سود انباشته» سود نقدی پرداخت کنند، اما پرداخت سود از محل «سرمایه» (بازگرداندن اصل آورده) در اکثر نظام‌های حقوقی ممنوع یا بسیار محدود است (زیرا سرمایه وثیقه طلبکاران است).از نظر مالیاتی: بازگرداندن سرمایه به سهامداران معمولاً مشمول مالیات بر درآمد نیست، اما توزیع سود انباشته تحت عنوان سود سهام، معمولاً مشمول مالیات است.

در حالی که سرمایه، بیانگر “تعهد و پیوند” اولیه و ساختاری سهامداران با شرکت است، سایر اجزای حقوق صاحبان سهام (مانند سود انباشته و اندوخته‌ها)، بازتاب‌دهنده “نتیجه و پیامد” عملیات شرکت در طول زمان هستند. بنابراین، ترکیب این دو بخش، تصویر کاملی از حقوق مالکان را در مقابل بدهی‌ها ارائه می‌دهد.»

در حسابداری، معاملات مربوط به سرمایه معمولاً در زمان تاسیس شرکت، افزایش سرمایه، کاهش سرمایه و برداشت سرمایه ثبت می‌شوند. این ثبت‌ها در حساب سرمایه یا حقوق صاحبان سهام منعکس می‌گردند.

1. ثبت سرمایه در زمان تاسیس شرکت (آورده نقدی)

زمانی که شرکا یا سهامداران سرمایه را به صورت نقدی وارد شرکت می‌کنند، حساب نقد یا بانک بدهکار و حساب سرمایه بستانکار می‌شود.

مثال:فرض کنید شرکا برای تاسیس یک شرکت مبلغ 500,000,000 ریال به حساب بانکی شرکت واریز می‌کنند. ثبت حسابداری:

	بدهکار	بستانکار
بانک	500,000,000
سرمایه		500,000,000

توضیح: ثبت سرمایه نقدی اولیه شرکت.

2. ثبت سرمایه غیرنقدی

گاهی سرمایه به صورت دارایی‌هایی مانند ساختمان، زمین، تجهیزات یا ماشین‌آلات وارد شرکت می‌شود.مثال: یکی از شرکا یک دستگاه ماشین‌آلات به ارزش 300,000,000 ریال به عنوان سرمایه وارد شرکت می‌کند.ثبت حسابداری:

	بدهکار	بستانکار
ماشین‌آلات	300,000,000
سرمایه		300,000,000

توضیح: ثبت آورده غیرنقدی شریک.

3. ثبت تعهد سرمایه (در شرکت‌های سهامی)

در برخی موارد سهامداران ابتدا متعهد به پرداخت سرمایه می‌شوند و سپس آن را پرداخت می‌کنند.مثال: سرمایه تعهد شده شرکت 1,000,000,000 ریال است. ثبت تعهد سرمایه:

	بدهکار	بستانکار
حساب دریافتنی از سهامداران	1,000,000,000
سرمایه تعهد شده		1,000,000,000

4. ثبت پرداخت سرمایه تعهد شده:

اگر سهامداران بخشی از سرمایه تعهد شده را پرداخت کنند، ثبت زیر انجام می‌شود.مثال: سهامداران مبلغ 600,000,000 ریال از سرمایه تعهد شده را پرداخت می‌کنند. ثبت حسابداری:

	بدهکار	بستانکار
بانک	600,000,000
حساب دریافتنی از سهامداران		600,000,000

5. ثبت افزایش سرمایه

شرکت‌ها ممکن است برای توسعه فعالیت‌های خود سرمایه را افزایش دهند.مثال:شرکت سرمایه خود را از طریق آورده نقدی سهامداران 200,000,000 ریال افزایش می‌دهد. ثبت حسابداری:

	بدهکار	بستانکار
بانک	200,000,000
سرمایه		200,000,000

6. ثبت برداشت سرمایه توسط مالک (در موسسات فردی)

در کسب‌وکارهای انفرادی ممکن است مالک بخشی از سرمایه را برداشت کند.مثال:مالک مبلغ 50,000,000 ریال از سرمایه برای مصارف شخصی برداشت می‌کند.ثبت حسابداری:

	بدهکار	بستانکار
برداشت مالک	50,000,000
بانک / صندوق		50,000,000

در پایان دوره مالی، حساب برداشت به حساب سرمایه بسته می‌شود.ثبت‌های حسابداری مربوط به سرمایه نشان‌دهنده تغییرات در حقوق صاحبان سهام هستند و شامل ثبت آورده نقدی و غیرنقدی، تعهد و پرداخت سرمایه، افزایش سرمایه و برداشت مالک می‌باشند. این ثبت‌ها به درک بهتر ساختار مالی شرکت و میزان مشارکت مالکان در واحد تجاری کمک می‌کنند.

 تغییرات سرمایه در شرکت‌ها (افزایش و کاهش سرمایه)

سرمایه، رکن اصلی تامین مالی شرکت‌ها و نشان‌دهنده‌ی میزان تعهد و مشارکت صاحبان سهام در فعالیت‌های اقتصادی شرکت است. اما سرمایه یک مقدار ثابت و ایستا نیست؛ بلکه به تناسب نیازهای مالی شرکت، عملکرد اقتصادی، سیاست‌های مدیریتی و تصمیمات مجامع عمومی، ممکن است افزایش یا کاهش یابد. شناخت ماهیت و نحوه‌ی ثبت و گزارش این تغییرات، از دیدگاه حسابداری و حقوقی، اهمیت فراوانی دارد.

1. مفهوم تغییرات سرمایه:

تغییرات سرمایه شامل هرگونه افزایش یا کاهش در سرمایه ثبت‌شده شرکت است که معمولاً با تصویب مجمع عمومی فوق‌العاده سهامداران و پس از انجام تشریفات قانونی صورت می‌گیرد.هدف از این تغییرات، هم‌ترازی ساختار سرمایه با نیازهای واقعی شرکت و ایجاد تناسب بین دارایی‌ها و بدهی‌ها است.

2. افزایش سرمایه :

تعریف،افزایش سرمایه فرآیندی است که طی آن، شرکت منابع مالی جدیدی جذب می‌کند یا سودهای انباشته خود را به سرمایه تبدیل می‌کند تا قدرت مالی، توان اجرایی و ظرفیت اعتباری خود را افزایش دهد.

 اهداف افزایش سرمایه:توسعه فعالیت‌ها و طرح‌های جدید سرمایه‌گذاری،اصلاح ساختار مالی شرکت (افزایش نسبت حقوق صاحبان سهام به بدهی‌ها)، جبران زیان‌های گذشته یا کمبود نقدینگی ، افزایش قدرت و اعتبار شرکت برای دریافت وام و جذب سرمایه‌گذاران جدید

 روش‌های افزایش سرمایه

1. افزایش سرمایه از محل آورده نقدی سهامداران

،در این روش، سهامداران جدید یا فعلی، با پرداخت مبالغ نقدی جدید، سهام تازه‌ای خریداری می‌کنند. ثبت حسابداری:

	بدهکار	بستانکار
بانک	***
سرمایه		***

مثال: شرکت «الف» سرمایه خود را از 5 میلیارد به 7 میلیارد ریال از طریق آورده نقدی افزایش می‌دهد. ثبت حسابداری:

	بدهکار	بستانکار
بانک	2,000,000,000
سرمایه		2,000,000,000

2. افزایش سرمایه از محل سود انباشته یا اندوخته‌ها (سهام جایزه)

شرکت می‌تواند بخشی از سود انباشته یا اندوخته‌های قانونی و اختیاری را به سرمایه تبدیل کند و معادل آن، سهام جدیدی (سهام جایزه) به سهامداران موجود بدهد.در این حالت ورود وجه نقد انجام نمی‌شود، فقط جابه‌جایی در حساب‌های حقوق صاحبان سهام است. ثبت حسابداری

	بدهکار	بستانکار
سود انباشته / اندوخته‌ها	***
سرمایه		***

3. افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها

اگر ارزش دفتری دارایی‌ها کمتر از ارزش منصفانه آن‌ها باشد، شرکت با تجدید ارزیابی می‌تواند مازاد حاصل را به عنوان «مازاد تجدید ارزیابی» شناسایی و بخشی از آن را به سرمایه منتقل کند.  ثبت حسابداری:

	بدهکار	بستانکار
دارایی (تجدید ارزیابی شده)	***
مازاد تجدید ارزیابی دارایی‌ها		***

سپس:

	بدهکار	بستانکار
مازاد تجدید ارزیابی	***
سرمایه		***

3. کاهش سرمایه 

کاهش سرمایه یعنی کاهش مبلغ اسمی سرمایه ثبت‌شده شرکت، که معمولاً برای تطبیق وضعیت سرمایه با دارایی‌های واقعی یا جبران زیان‌های انباشته انجام می‌شود.

 اهداف کاهش سرمایه

جبران زیان‌های انباشته و واقعی‌تر کردن ترازنامه شرکت،تطبیق سرمایه با حجم واقعی فعالیت یا دارایی‌ها،بازگرداندن بخشی از سرمایه به سهامداران (در صورت مازاد سرمایه)،بهبود نسبت‌های مالی و کارایی سرمایه

 روش‌های کاهش سرمایه

1. کاهش سرمایه از طریق زیان‌دیدگی:

اگر شرکت به علت زیان‌های انباشته بخش زیادی از سرمایه خود را از دست بدهد، ممکن است برای بهبود ساختار مالی، سرمایه ثبت‌شده را کاهش دهد. در این حالت معمولاً سهام باطل می‌شوند یا ارزش اسمی هر سهم کاهش می‌یابد. ثبت حسابداری

	بدهکار	بستانکار
سرمایه	***
زیان انباشته		***

2. کاهش سرمایه با بازگرداندن وجه نقد به سهامداران

در صورتی که شرکت سرمایه‌ای بیش از نیاز خود داشته باشد، می‌تواند بخشی از آن را به سهامداران بازگرداند. در این حالت وجه نقد یا دارایی از شرکت خارج می‌شود. ثبت حسابداری:

	بدهکار	بستانکار
سرمایه	***
بانک / حساب پرداختنی به سهامداران		***

نکته حقوقی:کاهش سرمایه فقط با تصویب مجمع عمومی فوق‌العاده و رعایت حداقل سرمایه قانونی ممکن است. همچنین اطلاع‌رسانی آن به اداره ثبت شرکت‌ها الزامی است.

4. آثار حسابداری و مالی تغییرات سرمایه

اثر بر نقدینگی	اثر بر حقوق صاحبان سهام	اثر بر دارایی‌ها	نوع تغییر
افزایش	افزایش	افزایش	افزایش سرمایه از محل آورده نقدی
بدون تغییر	افزایش	بدون تغییر	افزایش سرمایه از محل سود انباشته
بدون تغییر	افزایش	افزایش	افزایش سرمایه از تجدید ارزیابی
بدون تغییر	کاهش	بدون تغییر کلی	کاهش سرمایه برای جبران زیان
کاهش	کاهش	کاهش	کاهش سرمایه با بازپرداخت وجه نقد

مطالب بیشتر تماس با ما

• 1-سرمایه در حسابداری به چه معناست؟

  سرمایه در حسابداری به حقّ صاحبان واحد تجاری نسبت به دارایی‌ها پس از کسر بدهی‌ها گفته می‌شود.

• 2-تفاوت سرمایه با دارایی چیست؟

  سرمایه نوعی مالکیت خصوصی است که می‌تواند ارزشی را خلق کند، در حالی که دارایی به تمامی چیزهایی گفته می‌شود که تحت تملک شخص یا کسب و کار هستند.

• 3-چرا سرمایه در شرکت‌ها اهمیت دارد؟

  سرمایه نشان‌دهنده میزان تعهد و مشارکت سهامداران است و در ارزیابی توان مالی و اعتبار شرکت نقش دارد.

• 4-انواع سرمایه در شرکت‌ها کدامند؟

  سرمایه در شرکت‌ها شامل سرمایه ثبت‌شده، پرداخت‌شده، نقدی، غیرنقدی، تعهد شده و مجاز است.

• 5-چگونه تغییرات سرمایه در شرکت‌ها ثبت می‌شود؟

  تغییرات سرمایه از طریق ثبت سرمایه اولیه، افزایش سرمایه، کاهش سرمایه، و برداشت سرمایه مالک در دفاتر حسابداری ثبت می‌شود.