نان مالیات روی سفره آب

مالیات معمولا در ذهن بسیاری از مردم با یک عدد در اظهارنامه یا مبلغی در فیش پرداختی معنا می شود؛ عددی که پرداخت می شود و پرونده ای که بسته می شود. اما «نشان‌دار کردن مالیات» قرار است این تصویر را تغییر دهد؛ با این طرح فاصله میان پرداخت مالیات و نتیجه ای که در زندگی مردم ایجاد می کند، کوتاه تر شود.

اجرای طرح «نشان‌دار کردن مالیات» از سال 1403 توسط سازمان امور مالیاتی پیشنهاد شده و به تصویب هیات وزیران رسید. بر اساس این طرح، مودیان مشمول تبصره ماده 100 قانون مالیات های مستقیم که مالیات مقطوع اعلامی سازمان را می پذیرند، می توانند محل هزینه کرد مالیات خود را در حوزه های آموزش و پرورش، حوزه آب، کشاورزی و محیط‌زیست، فرهنگ، ورزش و گردشگری، حمل و نقل، عمران شهری و روستایی، عمومی، قضایی، دفاعی و امنیتی، انرژی، صنعت، معدن و بازرگانی و همچنین فناوری اطلاعات و ارتباطات انتخاب کنند.

در سال 1405 (سومین سال اجرای طرح) مودیان می توانند مالیات خود را برای دو هزار و 83 پروژه با اعتبار 282 هزار میلیارد ریال نشان‌دار کنند.

در این میان آب، کشاورزی و محیط‌زیست شاید یکی از ملموس ترین نقاط اتصال مالیات به زندگی روزمره مردم باشد؛ جایی که پروژه عمرانی فقط یک ردیف بودجه نیست، بلکه می تواند به معنای آب قابل دسترس تر، زمین حاصلخیزتر، تداوم تولید و محیط زیستی پایدارتر باشد.

در سال 1405 برای حوزه آب، کشاورزی و محیط زیست 346 پروژه با بیش از 54 هزار و 656 میلیارد ریال اعتبار مورد نیاز در فهرست طرح های مشمول نشان‌دار کردن مالیات قرار گرفته است؛ رقمی که بیش از 16 درصد پروژه های تعریف شده و سهمی بیش از 19 درصد از کل اعتبار طرح را به خود اختصاص می دهد.

مالیات جایی میان آب و زندگی

اهمیت حوزه آب را می توان در تجربه سال های گذشته نیز دید؛ در سال 1403 بیش از 58 هزار مودی در مجموع یک هزار و 118 میلیارد تومان از مالیات خود را به 320 طرح توسعه آب‌رسانی اختصاص دادند. در همان سال طرح نشان‌دار کردن مالیات با مشارکت 363 هزار نفر از صاحبان مشاغل زمینه تامین مالی حدود دو هزار پروژه ملی و استانی را فراهم کرد که طرح های توسعه آبرسانی نیز بخشی از آن بودند.

یک سال بعد در سال 1404 بیش از 31 هزار مودی مجموعا یک هزار و 64 میلیارد تومان مالیات خود را به 41 طرح در حوزه آب، کشاورزی و محیط زیست اختصاص دادند.

در سال 1405 در طرح نشان‌دار کردن مالیات در حوزه آب، کشاورزی و محیط زیست پروژه های مهم و شاخصی در کشور اجرا می شود که طرح های بیابان زدایی (مهار و تثبیت کانون های بحرانی بیابان زا)، راه اندازی ایستگاه پمپاژ، طرح آبخیزداری حوزه های آبخیز فاقد سد فرا استانی، آبرسانی به شهرک ها و واحدهای صنعتی، آبرسانی شهری و روستایی از آن جمله است.

مودیان می توانند با پرداخت مالیات در تامین اعتبار مورد نیاز برای احداث تصفیه خانه فاضلاب در استان های مختلف کشور از جمله کردستان، خوزستان، کرمانشاه، قم، خراسان جنوبی، اردبیل، سیستان و بلوچستان، آذربایجان شرقی و لرستان مشارکت داشته باشند.

در حوزه محیط زیست نیز پروژه های مهمی برای کشور پیش بینی شده که عملیات تکمیل و تجهیز پایگاه اطفاء حریق ارسباران (در شهرستان خداآفرین)، عملیات تکمیل پایگاه اطفای حریق الیت، تکمیل عملیات اجرایی طرح مدیریت جامع اثر طبیعی ملی کوه نمک جاشک - گردشگری، تکمیل سد خاکی و منبع ذخیره آب پناهگاه حیات وحش میاندشت، تکمیل و اتمام عملیات فنس کشی جاده ای یوز آسیایی سمنان، ترمیم و ایجاد فنس و موانع فیزیکی مناطق چهارگانه با اولویت پارک ملی بمو، تکمیل مرکز آینده پژوهی دریاچه ارومیه، تجهیز موزه دیرینه شناسی مراغه و همچنین عملیات تکمیل سایت تکثیر در اسارت میش مرغ از آن جمله هستند.

این روند را می توان از زاویه ای فراتر از تامین مالی پروژه‌ها دید. آب حلقه اتصال بسیاری از فعالیت های اقتصادی و اجتماعی است. با تقویت زیرساخت آبرسانی امکان تداوم زندگی و تولید بیشتر می شود؛ مدیریت منابع آب و حفاظت از محیط زیست نیز باعث کاهش هزینه های ناشی از فرسایش منابع طبیعی در آینده می شود.

از پایتخت تا دورترین نقطه کشور

یکی از ویژگی های مهم این طرح نداشتن محدودیت جغرافیایی برای انتخاب پروژه است؛ یعنی مالیات پرداخت شده در یک نقطه از کشور می تواند به پروژه ای در نقطه ای دیگر اختصاص پیدا کند؛ حتی در مناطقی که از نظر توسعه زیرساختی در شرایط دشوارتری قرار دارند.

همین ویژگی نشان‌دار کردن مالیات را به ابزاری برای بازتوزیع عادلانه منابع نیز تبدیل کرده است. این رویکرد برای حوزه آب و محیط زیست اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا نیازهای این بخش الزاما با محل تولید درآمد یا تمرکز فعالیت اقتصادی منطبق نیست. ممکن است منابع مالیاتی در شهرهای بزرگ تولید شود، اما نیازهای زیرساختی به آبرسانی، کشاورزی یا حفاظت از منابع طبیعی در مناطق کم برخودار از ضرورت و فوریت بیشتری داشته باشد.

مالیات از پرداخت تا مشارکت

این طرح تلاش می کند تا نقش مودی را از یک پرداخت کننده صرف به مشارکت کننده در تصمیم سازی درباره تخصیص منابع ارتقا دهد؛ مشارکتی که می تواند احساس مسوولیت و مالکیت اجتماعی نسبت به پروژه های توسعه ای را تقویت کند.

وقتی مودی بتواند اثر مالیات خود را در توسعه کشور ببیند، مالیات دیگر فقط تکلیف قانونی نیست بلکه بخشی از رابطه متقابل میان شهروند و توسعه کشور است. شاید مهمترین دستاورد این رویکرد همین تغییر زاویه نگاه و تبدیل به سرمایه ای برای زندگی امروز و تاب آوری فردای کشور ‌شود.