طرح نشان‌دار و مشارکت قابل مشاهده
هر سال در قانون بودجه رقمی به عنوان مالیات تعیین می‌شود و سازمان امور مالیاتی مکلف است در این راستا اقداماتی را برای تامین درآمدهای دولت انجام دهد. در واقع دولت برای تامین بخشی از نیازهای خود روی مالیات حساب کرده اما چه اتفاقی می‌افتد که نرخ مشارکت مالیاتی بالا می‌رود. در طول چند سال گذشته طرحی به عنوان نشان‌دار کردن مالیات اجرا شد. طرحی که مودی انتخاب می‌کرد مالیاتی که می‌پردازد در کجا هزینه شود. از همین منظر، طرح «نشان‌دار کردن مالیات» را می‌توان تلاشی برای پیوند دادن پرداخت مالیات با مشارکت مردم در توسعه کشور دانست.
در الگوی متعارف مالیات‌ستانی، مودی مالیات خود را پرداخت می‌کند و تصمیم‌گیری درباره محل هزینه‌کرد آن در اختیار دولت و دستگاه‌های اجرایی قرار دارد. هرچند این سازوکار برای تامین مالی خدمات عمومی ضروری است، فاصله میان پرداخت‌کننده و نتیجه نهایی هزینه‌کرد منابع می‌تواند درک عمومی از کارکرد مالیات را تضعیف کند. نشان‌دار کردن مالیات می‌کوشد این فاصله را کاهش دهد؛ به این معنا که مودی، علاوه بر ایفای تکلیف قانونی خود، در انتخاب پروژه‌ای که منابع مالیاتی به آن اختصاص می‌یابد نیز نقش داشته باشد.
این طرح از سال 1403، از سوی سازمان امور مالیاتی کشور با همکاری سازمان برنامه و بودجه به اجرا درآمد. طرحی که در جهت مردمی‌سازی نظام مالیاتی محسوب می‌شود. در این چارچوب، صاحبان مشاغل مشمول می‌توانند از میان پروژه‌های اولویت‌دار ملی و استانی، طرح موردنظر خود را انتخاب کنند. اهمیت این سازوکار در آن است که مالیات را از یک پرداخت صرفاً مالی به مشارکتی قابل مشاهده در تامین زیرساخت‌های عمومی تبدیل می‌کند؛ مشارکتی که نتیجه آن می‌تواند در مدرسه، مرکز درمانی، راه روستایی یا طرح‌های زیرساختی دیگر نمود پیدا کند.
آمار دو سال نخست اجرای طرح نیز از گسترش ظرفیت آن حکایت دارد. اختصاص حدود 30 هزار میلیارد تومان منابع مالیاتی به نزدیک سه هزار پروژه ملی و استانی در سال‌های 1403 و 1404 نشان می‌دهد که این سازوکار توانسته است دامنه قابل توجهی از پروژه‌های عمومی را دربر بگیرد. در سال 1405 نیز اعتباری بالغ بر 28 هزار میلیارد تومان برای 2083 پروژه در نظر گرفته شده است. مقایسه این ارقام با سال قبل، از افزایش منابع قابل تخصیص و گسترش فهرست پروژه‌های مشمول حکایت دارد.
با این حال، اهمیت طرح را نباید صرفاً در رشد اعتبار یا تعداد پروژه‌ها خلاصه کرد. دستاورد اصلی زمانی محقق می‌شود که مودی بتواند ارتباط میان مالیات پرداختی و پیشرفت پروژه منتخب را به‌روشنی مشاهده کند. به همین دلیل، شفافیت در تخصیص منابع، انتشار گزارش‌های دوره‌ای از میزان پیشرفت پروژه‌ها، اعلام سهم تامین‌شده از محل مالیات‌های نشان‌دار و اطلاع‌رسانی درباره زمان بهره‌برداری، از الزامات موفقیت بلندمدت این سیاست است.
در واقع، انتخاب پروژه از سوی مودی، نقطه آغاز مشارکت است و نه پایان آن. اگر منابع تخصیص‌یافته به نتیجه ملموس منتهی نشوند یا اطلاعات کافی درباره نحوه هزینه‌کرد آنها در دسترس نباشد، ظرفیت اعتمادسازی طرح نیز محدود خواهد شد. در مقابل، اطلاع‌رسانی مستمر و قابل راستی‌آزمایی می‌تواند این پیام را به جامعه منتقل کند که مالیات تنها منبع درآمد دولت نیست، بلکه ابزاری برای تامین نیازهای عمومی و بهبود کیفیت زندگی شهروندان است.
نشان‌دار کردن مالیات از این جهت واجد اهمیت است که میان مسئولیت مالیاتی و حق آگاهی عمومی پیوند برقرار می‌کند. تقویت این پیوند، هم به ارتقای فرهنگ مالیاتی کمک می‌کند و هم می‌تواند زمینه مشارکت آگاهانه‌تر مردم در توسعه کشور را فراهم سازد. هرچه این سازوکار شفاف‌تر، پاسخ‌گوتر و نتیجه‌محورتر اجرا شود، احتمال تبدیل آن به یکی از ابزارهای پایدار اعتمادسازی میان مردم و نظام حکمرانی بیشتر خواهد شد.
ارسال نظر