میش مرغ؛ نجات از انقراض با مالیات؟

میش مرغ یکی از درشت جثه ترین پرنده های ایران است که در لبه پرتگاه انقراض قرار دارد. هم اکنون بر اساس ارزیابی ها کمتر از 20 قطعه از این گونه در دشت ها و دیم زارهای استان آذربایجان غربی باقی مانده است. بر اساس اعلام «اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت» (IUCN) میش مرغ در سطح جهانی نیز در معرض انقراض قرار دارد.

سازمان حفاظت محیط زیست علاوه بر اقداماتی که برای حفظ جمعیت اندک باقیمانده از این پرنده انجام می دهد، با تعریف پروژه «سایت تکثیر در اسارت میش مرغ» نیز برای حفظ این گونه تلاش می کند ولی عملیات تکمیل این سایت به تامین اعتبار مالی گره خورده است.

بنا به اعلام معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در ایران گوزن زرد ایرانی، یوز ایرانی و میش مرغ سه گونه در معرض انقراض قرار دارد. میش مرغ تنها پرنده این فهرست قرمز است. سال گذشته اولین قدم ها برای تکثیر این پرنده برداشته شد.

علیرضا سید قریشی با اشاره به مقاومت کشورهای آلمان، انگلیس و اسپانیا برای همکاری با ایران و عدم همکاری برای انتقال تجارب در این زمینه می گوید: با کمک مشاوره های دانشگاه شهید بهشتی و سازمان حفاظت از محیط زیست کشور یک سری تجهیزات تهیه شده تا محدوده سالن پرواز سه هزار مترمربعی را برای این پرندگان آماده کنیم؛ مرحله تکثیر خیلی موفقیت آمیز بوده ولی باید زیرساخت ها از جمله آن سالن پرواز هرچه سریع تر تکمیل شود.

او با اشاره به نادر بودن گونه میش مرغ در دنیا تصریح می کند: تا دهه 70 این پرنده در همدان، ارومیه، کردستان و شمال کشور هم مشاهده شده ولی حالا فقط در پناهگاه حیات وحش «سوتاو» و «حمامیان» استان آذربایجان غربی وجود دارد. اگر برای تکثیر درست عمل نکنیم، پرنده در معرض انقراض کامل قرار می گیرد، بنابراین باید از فرهنگ سازی، حفاظت در زیستگاه طبیعی و هزینه برای عملیات تکثیر این پرنده خیلی حمایت کنیم.

سید قریشی با اشاره به حضور 19 قطعه میش مرغ در پناهگاه های حیات وحش آذربایجان غربی می گوید: به تعداد مولد از این پرنده که برسیم، آن ها را در طبیعت رها می کنیم چون دنبال ایجاد باغ وحش نیستیم ولی باید امکانات و تجهیزات کافی برای بازوحشی سازی و ورود پرنده به چرخه طبیعی را نیز فراهم کنیم. بعد از افزایش جمعیت 40 الی 50 درصدی این پرنده، ایمن سازی زیستگاه برای زندگی خوب آن ها در طبیعت انجام و نسبت به رهاسازی اقدام می کنیم.

این پرنده در گذشته در مناطق مختلف مشاهده می شد، اما حالا دامنه پراکنش آن به شدت کاهش یافته و در محدوده شهرستان بوکان قرار دارد. فاصله میان حفاظت از این گونه و خطر انقراض آن بسیار کوتاه است.

میش مرغ با وجود جثه بزرگ، پرنده ای به‌شدت وابسته به زیستگاه است. تغییر کاربری اراضی، توسعه کشاورزی، تخریب دشت ها، برهم خوردن آرامش محل های زادآوری و فعالیت ماشین آلات کشاورزی در فصل جوجه آوری، حیات این پرنده را تهدید می کند. بخش مهمی از زیستگاه میش مرغ در زمین های کشاورزی قرار دارد و همین موضوع باعث شده مدیریت نحوه کشت و برداشت، حفظ پوشش طبیعی و همراهی جوامع محلی به یکی از الزامات حفاظت از آن تبدیل شود.

در سال های گذشته اقداماتی از خرید و احیای اراضی گرفته تا ایجاد پناهگاه، پایش زیستگاه، نصب تجهیزات نظارتی و اجرای برنامه های تکثیر برای حفاظت از میش مرغ انجام شده ولی حفاظت از یک گونه در معرض انقراض، پروژه‌ای یک باره نیست و استمرار آن به منابع مالی پایدار نیاز دارد. حفظ زیستگاه، تامین تجهیزات پایش و سایر اقدامات هزینه‌هایی دارد که اگر تامین نشود حتی بهترین برنامه های حفاظتی نیز روی کاغذ باقی می ماند.

اما حالا برای تکمیل عملیات «سایت تکثیر در اسارت میش مرغ» پنجره مالی جدیدی باز شده است. امسال مالیات دهندگان می توانند تصمیم بگیرند که مالیاتشان صرف تکمیل این پروژه شود. داستان از این قرار است که امسال برای سومین سال متوالی طرحی در ایران اجرا می شود با عنوان طرح نشان دار کردن مالیات. در این طرح صاحبان مشاغلی که مشمول تبصره 100 قانون مالیات های مستقیم هستند و مالیات مقطوع اعلامی سازمان امور مالیاتی را می پذیرند، می توانند محل هزینه‌کرد مالیات خود را انتخاب کنند و مالیات پرداختی خود را به پروژه های اولویت دار موردنظرشان اختصاص دهند.

اینجا طرح نشان دار کردن مالیات می تواند معنایی متفاوت پیدا کند؛ مالیات دیگر تنها عددی در حساب های عمومی دولت نیست، بلکه می تواند به پروژه مشخص و ملموسی در زندگی مردم و آینده کشور گره بخورد.

تجربه دو سال نخست اجرای این طرح نیز نشان داده که وقتی مودی بداند مالیات پرداختی او در یک پروژه مشخص به نتیجه می رسد، فاصله میان پرداخت مالیات و اثر اجتماعی آن کمتر می شود. در دو سال نخست اجرای طرح 30 همت منابع مالیاتی برای هزاران پروژه در حوزه های مختلف کشور هدف گذاری شد.

اهمیت این مسیر در سال 1405 برای محیط زیست پررنگ تر شده و 346 پروژه در حوزه آب، کشاورزی و محیط زیست با 5.5 همت اعتبار برای انتخاب مودیان معرفی شده است. این یعنی محیط زیست در اجرای این طرح نه یک موضوع فرعی بلکه به عنوان موضوعی اصلی بخشی از ظرفیت منابع مالیاتی برای حل مسائل زیست محیطی و حفاظت از سرمایه های طبیعی کشور به آن اختصاص یافته است.

برای میش مرغ این منابع اهمیت بیشتری دارد چون نجات آن به اقدامی واحد وابسته نیست، بلکه از خرید و احیای اراضی و حفاظت از زیستگاه گرفته تا تامین تجهیزات پایش، مراقبت از محل های زادآوری، مدیریت فعالیت های کشاورزی و پشتیبانی از برنامه های تکثیر باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند. در چنین شرایطی اختصاص هر منبع مالی به پروژه های محیط زیستی می تواند یک حلقه از زنجیره حفاظت را تکمیل کند.

حالا طرح نشان دار کردن مالیات این ساز و کار را فراهم کرده است تا مودیان مالیاتی مشمول مالیات خود را صرف تامین اعتبار پروژه های زیست‌محیطی کنند که با هدف حفاظت و نجات گونه‌ها از انقراض اجرا می شود.

میش مرغ امروز بیش از هر زمان دیگری به فرصت برای بازگشت به زیستگاه، جوجه آوری و ادامه پرواز نیاز دارد. شاید مالیات یک مودی به تنهایی سرنوشت این گونه را تغییر ندهد، اما انتخاب این پروژه از سوی تعداد زیادی از مودیان می تواند چشم انداز روشن تری برای حفاظت از این گونه ارزشمند فراهم کند. از سوی دیگر، درج این پروژه در فهرست طرح های اولویت دار نشان دار کردن مالیات به معنای همسویی سیاست های مالی و زیست محیطی است.

نشان دار کردن مالیات فقط درباره محل هزینه‌کرد نیست، بلکه درباره این است که مودی بداند سهم او از مالیات چگونه می‌تواند به آب، خاک، طبیعت و حیات بازگردد. شاید یکی از ملموس ترین تصویرهای این بازگشت، ادامه پرواز میش مرغ بر فراز دشت های ایران باشد؛ پروازی که حفظ آن امروز به تصمیم های ما و سرمایه گذاری برای فردای طبیعت کشور وابسته است.