شفافیت در سازمان امور مالیاتی؛ حدود اختیارات و تکالیف قانونی

سازمان امور مالیاتی کشور ضمن تاکید بر التزام خود به قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، اعلام کرده است که شفافیت دستگاه‌های دولتی دارای مرزهای قانونی مشخصی است و افشای اطلاعات محرمانه مودیان مالیاتی جرم محسوب می‌شود.

برخی از شهروندان شفافیت را به معنای انتشار بی‌قیدوشرط تمام اطلاعات دستگاه‌های دولتی از جمله سازمان امور مالیاتی تلقی می‌کنند. در حالی که به تاکید کارشناسان حقوقی، شفافیت در نظام اداری ایران تابع قوانین مشخصی است که همزمان حق دسترسی مردم به اطلاعات عمومی و لزوم حفظ حریم خصوصی اشخاص را تضمین می‌کند.

بر اساس قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، هر شهروند ایرانی حق دارد به اطلاعات عمومی دستگاه‌های اجرایی دسترسی یابد. در اجرای این قانون، سامانه‌ای ملی برای پاسخگویی به درخواست‌های اطلاعاتی شهروندان طراحی شده است. سازمان امور مالیاتی نیز به عنوان یکی از دستگاه‌های فعال در این سامانه، به طور مستمر به استعلام‌های مردمی پاسخ می‌دهد.

محدودیت‌های قانونی سازمان امور مالیاتی

قانونگذار در مواد متعدد، افشای اطلاعات طبقه‌بندی‌شده، اسرار دولتی و نیز اطلاعات هویتی و مالی مردم و شرکت‌ها را ممنوع اعلام کرده است. بر اساس ماده (2) قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، هر شخص ایرانی حق دسترسی به اطلاعات عمومی را دارد، مگر آنکه قانون به صراحت آن دسترسی را منع کرده باشد.

ماده (14) همین قانون، انتشار اطلاعاتی را که سلامت یا حریم خصوصی مردم را به خطر اندازد یا موجب خسارت مالی و تجاری شود، ممنوع می‌کند. ماده (15) این قانون نیز تاکید دارد که دستگاه‌های اجرایی مجاز به پاسخگویی به درخواست‌های حاوی اطلاعات اشخاص ثالث نیستند.

مجازات افشای اطلاعات مودیان

ماده 279 قانون مالیات‌های مستقیم، افشای اطلاعات مودیان مالیاتی را جرم دانسته و برای مرتکبان مجازات‌هایی از قبیل انفصال از خدمات دولتی و عمومی و حبس پیش‌بینی کرده است. همچنین دسترسی سایر دستگاه‌ها به پایگاه‌های داده سازمان منوط به تصویب درخواست آن‌ها در کارگروه تعامل‌پذیری دولت الکترونیکی است.

مواد (232)، تبصره (4) ماده (169) مکرر قانون مالیات‌های مستقیم و ماده (15) قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان، بارها بر این موضوع تاکید کرده‌اند.

تعادل میان شفافیت و محرمانگی

سازمان امور مالیاتی تاکید می‌کند که این محدودیت‌ها به معنای کاهش اطلاع‌رسانی عمومی نیست. شهروندان می‌توانند از طریق پایگاه اطلاع‌رسانی این سازمان به نشانی www.intamedia.ir به اطلاعاتی از قبیل قوانین و مقررات مالیاتی، بخشنامه‌ها، آیین‌نامه‌ها، پیش‌نویس بخشنامه‌ها، آمار درآمدهای مالیاتی، گزارش‌های هزینه‌کرد و تسهیم مالیات بر ارزش افزوده و نیز گزارش‌های مرتبط با مقابله با فرار مالیاتی دسترسی پیدا کنند.

همچنین مرکز ارتباط مردمی 1526 به طور روزانه پاسخگوی حجم وسیعی از درخواست‌های هموطنان است.

هدف سازمان امور مالیاتی ایجاد تعادل میان شفافیت و حفظ محرمانگی اطلاعات به گونه‌ای است که هم حق مردم برای دسترسی به اطلاعات عمومی محفوظ بماند و هم از حریم خصوصی افراد و منافع عمومی جامعه صیانت شود.